ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΠΕΝΑΚΗΣ

 

  1843 -1929 

Τμήμα Πολυτελείας 64

Οι  Έλληνες της Αιγύπτου που ευδοκίμησαν όταν το βαμβάκι ήταν Βασιλιάς. 

Η παρουσία των Ελλήνων στην Αίγυπτο χρονολογείται από την αρχαιότητα.  Εντούτοις η περίοδος μεταξύ 1860 έως το 1952 ήταν αυτή η οποία ο Ελληνικός πληθυσμός αναπτύχθηκε ραγδαία κάτω από την ομπρέλα του Μεχμέτ Αλί Πασά της Αιγύπτου (Kavalali Mehmed Ali) ο οποίος ήταν Αλβανός και είχε γεννηθεί στην Καβάλα. (Ο ίδιος έφτασε στην Αίγυπτο το 1801 ως μέλος μιας μεγάλης οθωμανικής δύναμης που συγκεντρώθηκε από τα Βαλκάνια για να εκδιώξει τους Γάλλους από την Αίγυπτο. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1805, ο Οθωμανός σουλτάνος τον διόρισε κυβερνήτη της Αιγύπτου, θέση την οποία κατείχε μέχρι το θάνατό του 43 χρόνια αργότερα.) (1) 

Μεχμέτ Αλί Πασάς της Αιγύπτου

Ο εκσυγχρονιστής Μεχμέτ Αλί Πασάς εστιάζει το ενδιαφέρον στο εμπόριο. Δηλαδή στο Βαμβάκι. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Ιστορίας Alexander Kitroeff ο Μεχμέτ Αλί Πασάς είναι πανίσχυρος - πολύ πιο ισχυρός από τον Αλί Πασά των Ιωαννίνων. Γνώριζε Έλληνες εμπόρους στην Καβάλα και κάλεσε τον Μιχαήλ Τοσίτσα από το Μέτσοβο, που εμπορευόταν στην Καβάλα. Κατεβαίνει στην Αίγυπτο ο Τοσίτσας και στη συνέχεια κατεβαίνουν κι άλλοι. 'Ενας από αυτούς ο Εμμανουήλ Μπενάκης. 

Ο Εμμανουήλ Μπενάκης

Έτσι, τη δεκαετία του 1870 ο Εμμανουήλ Μπενάκης είχε γίνει ένας από τους πλουσιότερους άντρες της Αιγύπτου. Επέστρεψε στην Ελλάδα και έγινε μέλος της Ελληνικής Βουλής το 1910, εκλέχτηκε Δήμαρχος Αθηναίων το 1914 και ήταν ένας από τους Μεγάλους Ευεργέτες της χώρας. Σήμερα όταν εισέρχεσαι στο Μουσείο Μπενάκη επί της Βασιλίσσης Σοφίας εισέρχεσαι στην είσοδο της έπαυλης Μπενάκη το οποίο τότε ήταν ένα κοινωνικό και πολιτικό κέντρο της Αθήνας. 

Η ζωή του

Ο Εμμανουήλ γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου το 1843. Η οικογένειά του είχε ρίζες από την Καλαμάτα αλλά μεταφέρθηκαν στη Χίο με τα Ορλωφικά. Και από τη Χίο μεταφέρθηκαν στη Σύρο. Στη Σύρο ο πατέρας του, ο Αντώνιος,  είχε εταιρεία υφασμάτων και εισήγαγε προϊόντα από την Αγγλία. Όταν ολοκλήρωσε τις πρώτες του σπουδές στο νησί, ο Εμμανουήλ έφυγε να σπουδάσει στην Αγγλία. Όμως οι οικονομικές δυσχέρειες που ξεκίνησε να αντιμετωπίζει τότε η οικογένειά του, ανάγκασαν τον Εμμανουήλ Μπενάκη να επιστρέψει στην Ελλάδα. 

Σε νεαρή ηλικία 

Ως γνήσιος  επιχειρηματίας - το 1865-66 αποφάσισε να βρει την τύχη του στην Αλεξάνδρεια. Περιγράφει προς το τέλος της ζωής του τα πρώτα χρόνια στην Αλεξάνδρεια: «…Πολλές φορές εναυάγησα τελείως και έμεινα χωρίς οβολόν. Δεν έχασα όμως ποτέ το θάρρος μου. Έπαιρνα κουράγιο και ξανάρχιζα. Θυμούμαι πολλές βραδιές που περιπατούσα την νύχτα απένταρος στο Νείλο και οι κροκόδειλοι άγρια γύρω μου φώναζαν. Μου φαίνεται πως συχνά τότε πέρασε από το μυαλό μου η σκέψις πως ο θάνατος θα ήταν σωτήριος για μένα. Αλλά την κατενίκησα αυτήν την σκέψι». (2)

Ο Εμ. Μπενάκης βρήκε δουλειά σε έναν από τους μεγαλύτερους βαμβακέμπορους οίκους, τον οποίο διεύθυνε ο Χιώτης, Ιωάννης Χωρέμης. Αντιλήφθηκε ο Χωρέμης την ευφυΐα του Εμ. Μπενάκη  και τέθηκε  επικεφαλής του οίκου. Το 1870 παντρεύτηκε την κόρη του Ιωάννη Χωρέμη, Βιργινία και η επωνυμία του οίκου άλλαξε σε «Χωρέμη, Μπενάκη, Κότσικα και ΣΙΑ. 

Αίγυπτος: Η χώρα του Βαμβακιού

Ο Μεχμέτ Αλί Πασάς ήταν οξυδερκής πολιτικός και έξυπνος έμπορος. Συνειδητοποίησε τη σημασία του εμπορίου και την καθοριστική σημασία της διατήρησης της Αλεξάνδρειας ως ένα πολυσύχναστο λιμάνι. 

Προκειμένου να διατηρήσει την καλή σχέση με τους ξένους επιχειρηματίες ο Μεχμέτ Αλί Πασάς τους έδωσε προνόμια:  δεν τους φορολογούσε και οι ξένοι δεν υπόκειτο στους νόμους της Αιγύπτου. (3)

Η Αιγυπτιακή οικονομία θα εκτοξευθεί στα πρώτα  χρόνια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου (1861-1865). Ο κύριος εξαγωγέας βαμβακιού ήταν ο Αμερικανός Νότος αλλά οι Βόρειοι πολιόρκησαν τον Νότο και έκαναν ναυτικό αποκλεισμό και σταμάτησαν οι εξαγωγές. Ο αποκλεισμός ξεκίνησε το 1861. Ενώ δεν σταμάτησαν οι εξαγωγές παντελώς οι 'Άγγλοι επέλεξαν να αναζητήσουν βαμβάκι από άλλες χώρες όπου δεν θα αντιμετώπιζαν προβλήματα. 'Έτσι αυξήθηκε η παραγωγή βαμβακιού προκειμένου να ικανοποιήσουν τις Αγγλικές ανάγκες. Η τιμή του βαμβακιού έφτασε στα ύψη.   

Εκείνη την εποχή ένας Γάλλος μηχανικός Jumel  ανακάλυψε ένα είδος βαμβακιού το οποίο είναι πάρα πολύ ανθεκτικό στην κλωστοϋφαντουργία και έτσι το Αιγυπτιακό με το Ινδικό βαμβάκι έγιναν περιζήτητα. (4)

Στο κέντρο της Αθήνας έχει το γλυπτό του αγωνιστή Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ενώ στο Κάϊρο έχουν παρόμοιο γλυπτό του Ιμπραήμ Πασά, γιο του Μεχμέτ Αλί Πασά, ο οποίος είχε σταλεί το 1824 από τον πατέρα του με τον Τουρκο-Αιγυπτιακό στόλο να καταστείλει την Ελληνική Επανάσταση. Ο Ιμπραήμ πέρασε και ισοπέδωσε την Κάσο, μέρος της Κρήτης και χάθηκε σχεδόν όλη η Πελοπόννησος, και έπεσε το Μεσολόγγι. Το οξύμωρο της κατάστασης είναι ότι ο Μεχμέτ Αλή Πασάς αφήνει τους Έλληνες εμπόρους να βοηθούν την Ελληνική επανάσταση. Μάλιστα ο Ιμπραήμ έστελνε τους 'Έλληνες αιχμαλώτους στην Αίγυπτο ως σκλάβους και ο Μιχαήλ Τοσίτσας τους εξαγόραζε. Ο Μεχμέτ επέτρεπε στον Τοσίτσα να εξαγοράζει τους σκλάβους τους οποίους είχε φέρει ο γιος του από την Πελοπόννησο. 

Σχεδόν πάντα οι πατριώτες μας εργάζονταν στις επιχειρήσεις των Ελλήνων. Εξάλλου πολλοί 'Έλληνες είχαν κατέβει στην Αίγυπτο και δημιουργήθηκαν  άλλες παρεμφερείς δουλειές για τις ανάγκες της παροικίας. Επίσης πολλά Ελληνικά θέατρα και κινηματογράφοι. Οι κύριες ελληνικές εφημερίδες ήταν: Τα Γράμματα, Ταχυδρόμος και Νέα Ζωή.   Οι ποικιλίες καπνού για την παραγωγή τσιγάρων ήταν ελληνικής παραγωγής, όπως στα τσιγάρα των αδερφών Κυριαζή (μάρκα Kyriazi frères), κάποτε πρώτα σε εξαγωγές. Άνοιξαν  μπακάλικα, μάλιστα πριν αναπτυχθεί το  τραπεζικό σύστημα στην Αίγυπτο ο μπακάλης δάνειζε λεφτά με τεράστιους τόκους! Προφανώς, οι πρώτες τράπεζες δημιουργήθηκαν από Έλληνες, όπως η Τράπεζα της Αλεξάνδρειας, ή η Αγγλο-αιγυπτιακή τράπεζα (ιδιοκτησίας της οικογένειας Συναδινού) και η Γενική Τράπεζα της Αλεξανδρείας.   'Ενας άλλος λόγος που κατέβαιναν οι Έλληνες στην Αίγυπτο - ειδικά από την  Κάσο και το Καστελόριζο- ήταν γιατί ήθελαν να δουλέψουν στο κανάλι του Σουέζ.  (5) Ο εκτοπισμός των Ελλήνων από την Αίγυπτο ξεκίνησε  το 1952 κατά τη διάρκεια της Αιγυπτιακής επανάστασης του Νάσερ. Ως συνέπεια, πολλά Ελληνικά σχολεία, εκκλησίες,  και ιδρύματα σταμάτησαν να λειτουργούν. 

Το 2007 σε μια επίσημη επίσκεψη του τότε αρχηγού της κυβέρνησης  Χ. Μουμπάρακ  στις δηλώσεις του ευχαρίστησε τους Έλληνες για την μεγάλη προσφορά τους στην Αίγυπτο.

Η Αλεξάνδρεια 

Οι πλούσιοι Έλληνες δημιούργησαν την παροικία τους στην ανατολική πλευρά του Καϊρου. Προσέλαβαν προσωπικό για το μεγάλωμα των παιδιών τους,  για την εκπαίδευσή τους, για το μαγείρεμα, για την καθαριότητα και το πλύσιμο των ρούχων και για τους κήπους των επαύλεων. (6) Από τη δική μου οικογένεια η γιαγιά μου από τη Χίο εργάστηκε στην κουζίνα μιας οικογένειας της Αιγύπτου και ήταν εξαιρετική μαγείρισσα!   

Η έπαυλη της οικογένειας Μπενάκη ήταν επί της Rue Rosette. Ο Εμμανουήλ Μπενάκης μιλούσε Αγγλικά και Γαλλικά αλλά προτιμούσε να ομιλεί τα Ελληνικά. 

'Οτιδήποτε Ελληνικό ήταν άγιο και ιερό. (Πηνελόπη Δέλτα)

Μέχρι το 1902 η Ελληνική κοινότητα είχε εννέα σχολεία, δύο νοσοκομεία, δύο ορφανοτροφεία. Δημιουργήθηκε Επιμελητήριο και ο Εμμανουήλ Μπενάκης ήταν ο πρώτος Πρόεδρος του από το 1901 έως το 1911 καθώς και πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξάνδρειας. 'Ίσως από τότε απέκτησε το μικρόβιο της πολιτικής και επέστρεψε στην Ελλάδα. Διατηρούσε μια πολύ στενή σχέση με τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα.

Οι θέσεις του Εμμανουήλ Μπενάκη

Αποκαλύπτεται στην αλληλογραφία του Εμ. Μπενάκη στον Βενιζέλο οι θέσεις του για το κράτος (το 1909): Γράφει ο Μπενάκης: Δεν επεκτείνονται τα σύνορα του κράτους με έναν στρατό κι ένα ναυτικό που φτιάχνεται μέσω δανείων. 'Ένα κράτος πρέπει να αυξήσει και να βελτιώσει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές του, να ελέγχει τη δημόσια διοίκηση και να αναπτύξει το πολιτικό του σύστημα. Μονάχα έτσι μπορούν να αποκτηθούν  κεφάλαια ικανά να συγκροτηθεί μια πολεμική μηχανή που θα επεκτείνει τα σύνορά του. Σε άλλο σημείο της αλληλογραφίας του κάνει κριτική στα κόμματα: Οι διαφορές κι αλλαγές και οι ανατροπές σε σχέση με ένα καθεστώς που δεν επέτρεπε τη λειτουργία ακόμα και του ίδιου του κοινοβουλευτισμού σε υγιείς βάσεις. Δεν επέτρεπε την οικονομική ανάπτυξη του κράτους, δεν επέτρεπε την ουσιαστική λειτουργία της γεωργίας. Αναφέρει ακόμα και τη λειτουργία του ταχυδρομείου και της επικοινωνίας και ακόμα τη λειτουργία των σχολείων. (7)

Το 1910 εγκαταστάθηκε στην Κηφισιά. Το σπίτι ένα διώροφο (διατηρητέο) νεοκλασικό κτίριο αγοράστηκε το 1912 και μεταβιβάσθηκε στην Πηνελόπη Δέλτα το 1916. Στην πίσω πλευρά του οικοπέδου βρίσκεται ακόμα το μικρό πρόκτισμα, όπου έγραφε η Πηνελόπη Δέλτα. 

Εκείνη τη χρονιά  έθεσε υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές του 1910 (Αυγούστου) κατά τις οποίες εξελέγη βουλευτής Αττικής. Τον Ιανουάριο του 1911 ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του νεοσύστατου υπουργείου Γεωργίας, Εμπορίου και Βιομηχανίας και εν συνεχεία το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, στο οποίο παρέμεινε μέχρι τον Μάϊο του 1912.

Δημοτικές εκλογές: Η μεγάλη ανατροπή

Ο προεκλογικός αγώνας μεταξύ Σπύρου Μερκούρη και Εμμανουήλ Μπενάκη δημιούργησε ένα φαινόμενου ντομινό στα τεκταινόμενα της χώρας. 

Οι σχέσεις του Σπύρου Μερκούρη και του Βενιζέλου θα διαταραχθούν για πρώτη φορά το 1911 όταν ο Βενιζέλος πληροφορήθηκε ότι ο Μερκούρης επιδιώκει να συγκροτήσει δικό του εθνικό κόμμα. 

Έρχεται η στιγμή που ο Δήμαρχος Σπ. Μερκούρης ζητάει από τον Βενιζέλο να συνάψει δάνειο για το Δήμο και ο Βενιζέλος του είπε ΟΧΙ. Δεν θέλω με δικές μου δαπάνες να χτίσεις εσύ  το κόμμα σου.   Αντάλλαξαν βαριές κουβέντες και το 1914 ο Βενιζέλος πρότεινε στον Εμ. Μπενάκη να κατέβει υποψήφιος στο Δήμο Αθηναίων. 

Μεταξύ των δύο υποψηφίων δημιουργήθηκαν προσωπικές αντιπαραθέσεις. Ο μεν ένας, Σπ. Μερκούρης, εκπροσωπούσε τους γηγενείς, τους αυτόχθονες, τους παλαιούς Έλληνες ενώ ο Εμμανουήλ Μπενάκης εκπροσωπούσε τους άλλους - αυτούς που ήρθαν απ ΄έξω οι οποίοι είχαν καινούργιες ιδέες. Ενώ ο Σπ. Μερκούρης είχε πολύ καλές σχέσεις με το εμπορικό κόσμο κατά τη διάρκεια του 1910-1914 ο Βενιζελισμός κατάφερε να διεισδύσει στις μικροαστικές τάξεις και τις πρωτεύουσας και της χώρας γενικότερα. 

Ο Εμμανουήλ Μπενάκης, με το κόκκινο αυτοκίνητο, κερδίζει τις εκλογές.  Ο Σπύρος Μερκούρης μπορεί να μη δημιούργησε δικό του κόμμα αλλά  δημιουργήθηκε η ευκαιρία να ανασυνταχθεί το κόμμα και τον Δεκέμβριο του 1911, γίνεται μια μυστική συγκέντρωση στελεχών του Νεωτερικού κόμματος, στο σπίτι του πολιτικού Ι. Σισίνη στη Γαστούνη. Στην συγκέντρωση παρευρίσκονται οι Δημήτριος Γούναρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, Παναγής Τσαλδάρης και Σπυρίδων Στάης. Στη συγκέντρωση γίνεται προσπάθεια να πειστεί ο Δημήτριος Γούναρης, να αναλάβει την προεδρία του νέου πολιτικού φορέα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Σπ. Μερκούρης ήταν  ένας από τους πρώτους που προώθησε τον Δ. Γούναρη. 

Οικία Μπενάκη

Κατά τη διάρκεια των Νοεμβριανών (1916) ο Εμμανουήλ Μπενάκης συνελήφθη, διαπομπεύθηκε και φυλακίστηκε. Ειδικότερα, στις 2 Δεκεμβρίου 1916,  η οικία, στην διασταύρωση των οδών Κουμπάρη και Βασιλίσσης Σοφίας, δέχθηκε επίθεση από σώμα επιστράτων και λεηλατήθηκε η οικία του. Κατά τη διάρκεια της μεταφοράς του στους στρατώνες του Ιλισσού έγινε αποδέκτης βίαιων προπηλακισμών. Μετά την απελευθέρωσή του τέθηκε σε κατ' οίκον περιορισμό, ενώ εν συνεχεία φυλακίστηκε παραμένοντας στις φυλακές Αβέρωφ για 41 ημέρες. Το 1920, μετά την ήττα των Φιλελευθέρων συνόδευσε το Ελ. Βενιζέλο στην Γαλλία, απ' όπου επέστρεψε το 1924.                

Τα τελευταία χρόνια

Συνέχισε να στηρίζει την Ελλάδα  και μετά τον θάνατό του. Η οικογένειά του στήριξε τους πρόσφυγες της Μικρασιάτικης Καταστροφής, χρηματοδότησε νοσοκομεία και ορφανοτροφεία. 'Ίδρυσαν το Κολλέγιο Αθηνών. Το 1929 ιδρύθηκε το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο.  Το ΜΦΙ είναι το πρώτο ιδρυθέν ερευνητικό Ινστιτούτο της χώρας με ευρεία επιστημονική βάση σε θέματα φυτοϋγείας, φυτοπροστασίας, εκτίμησης επικινδυνότητας και ασφαλούς χρήσης γεωργικών φαρμάκων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, ασφάλειας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων.

Οικογένεια Εμμανουήλ Μπενάκη

Τα παιδιά των Εμμανουήλ Μπενάκη και της Βιργινίας Χωρέμη: Αλεξάνδρα Αντώνιος, Πηνελόπη, Αλέξανδρος, και Αργίνη

Αργίνη Μπενάκη Σαλβάγου

Η Αργίνη το γένος Μπενάκη -αδερφή της Πηνελόπης Δέλτα- ήταν μια από τις "χωρίς κορώνα" βασίλισσες της Αλεξάνδρειας. Το ζευγάρι ζούσε σ' ένα παλάτι (στο οποίο σήμερα στεγάζεται το Ρωσικό Πολιτιστικό Κέντρο) γεμάτο με αντίκες και πορσελάνες στη διασταύρωση των οδών Rue des Pharaons και Rue des Ptolémées στην ελληνική γειτονιά.

 Όταν ο βασιλιάς της Ελλάδος εγκαταστάθηκε εκεί κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου λέγεται πώς ένιωσε ότι θα δυσκολευόταν να ανταποδώσει την φιλοξενία τους στην Αθήνα: το παλάτι του ήταν λιγότερο εντυπωσιακό από το σπίτι της. Η Αργίνη πέθανε το 1973 σε ηλικία 90 χρονών.  Αντικείμενα της συλλογής της βρίσκονται στο Ισλαμικό Μουσείο στο Θησείο. (8)  

Αντώνης Μπενάκης

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και πολέμησε εναντίον των Οθωμανών το 1897 και στους Βαλκανικούς πολέμους.  'Όταν επέστρεψε ο πατέρας του στην Ελλάδα ο Αντώνης ανέλαβε την διοίκηση του οικογενειακού εμπορικού οίκου μέχρι και 1926. Κατά τη διάρκεια της ζωής του πραγματοποίησε δεκάδες δωρεές μεταξύ των οποίων αρκετές προς την ελληνική κοινότητα και τον Πανελλήνιο Σύλλογο Αλεξάνδρειας, του οποίου διετέλεσε Πρόεδρος.

Υπήρξε ένθερμος οπαδός του προσκοπισμού και ιδρυτής του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων Αλεξάνδρειας καθώς και λάτρης της ιστιοπλοΐας. Για τον σκοπό αυτό ίδρυσε μαζί με άλλα μέλη της αθηναϊκής κοινωνίας τον Ναυτικό Όμιλο Ελλάδος, του οποίου διετέλεσε πρόεδρος μέχρι και τον θάνατό του το 1954.

Το 1930 δώρισε τις συλλογές του στο κράτος και εργάστηκε με πάθος για να μετατρέψει σε μουσείο την πατρική οικία της οδού Κουμπάρη, η οποία επίσης παραχωρήθηκε με πρωτοβουλία του στην ελληνική πολιτεία

Πηνελόπη Δέλτα

Η Πηνελόπη ήταν το τρίτο παιδί. Ήταν ευαίσθητη, ευφάνταστη και συγγραφέας. Η Πηνελόπη παντρεύτηκε τον  Φαναριώτη έμπορο Στέφανο Δέλτα το 1895. Μαζί του απέκτησε τρεις κόρες: τη Σοφία (μετέπειτα Μαυροκορδάτου), τη Βιργινία (μετέπειτα Ζάννα και γιαγιά του πρώην Πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά) και την Αλεξάνδρα (μετέπειτα Παπαδοπούλου). Επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια το 1905, όπου η Πηνελόπη γνώρισε τον Ίωνα Δραγούμη, τότε υποπρόξενο της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια. Ανάμεσά τους αναπτύχθηκε ένας μεγάλος έρωτας, η Πηνελόπη όμως δεν θέλησε να αντιταχθεί στις κοινωνικές επιταγές και την υποχρέωσή της απέναντι στον σύζυγο και τα παιδιά της. Η πλατωνική αυτή σχέση της Πηνελόπης Δέλτα με τον Δραγούμη τελείωσε το 1908, όταν αυτός συνδέθηκε με τη Μαρίκα Κοτοπούλη.

Το 1925 εμφανίστηκαν τα πρώτα συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Παρόλα αυτά συνέχισε να γράφει μέχρι που στις 27 Απριλίου 1941, ημέρα κατά την οποία τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν την Αθήνα πήρε δηλητήριο και πέθανε πέντε ημέρες αργότερα.

Προτομή Εμμανουήλ Μπενάκη,
Άγνωστος γλύπτης

Ενώ έχουν περάσει χρόνια από την ανακαίνιση δεν συμπληρώθηκε το επώνυμο στο μνημείο.

Ο Χάρτης

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

(1) Ο Μεχμέτ Αλί Πασάς και ο Ιμπραήμ μέσα από την έρευνα ενός Αιγύπτιου ιστορικού Χάλεντ Φάχμι της Βασιλικής Σιούτη. https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/o-mehmet-ali-pasas-kai-o-impraim-mesa-apo-tin-ereyna-enos-aigyptioy-istorikoy

(2)"20 Ιουνίου 1929: Σαν σήμερα πέθανε ο εθνικός ευεργέτης Εμμανουήλ Μπενάκης:

https://www.in.gr/2018/06/20/life/stories/features/20-iouniou-1929-san-simera-pethane-o-ethnikos-eyergetis-emmanouil-mpenakis/

(3), (4), και (5)  you tube https://www.youtube.com/watch?v=n1-3ynvVeyU

https://www.amna.gr/home/article/612041/I-Oikogeneia-Choremi-sto-ntokimanter-tis-ERT2-Diaspora--Paroikies--Euergesia-Apo-to-EGO-sto-EMEISrn

(6)  'Ολοι οι Έλληνες δίδασκαν Γαλλικά στα παιδιά τους (περίπου 15,000 Γάλλοι είχαν εγκατασταθεί στην Αίγυπτο). 

(7) https://www.youtube.com/watch?v=_K2koxrJEbg&list=PLdmF98ayfdci0avGGR2z9_qGjvwwM5_0Gναι  Εμμανουήλ Μπενάκης- Σπ. Μερκούρης. Ο διχασμός των αστών. 

(8) Μπορείτε να δείτε τη συλλογή της εδώ: https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/ellines-stin-aigypto-tis-mpel-epok

Άλλες πηγές:

https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/o-mehmet-ali-pasas-kai-o-impraim-mesa-apo-tin-ereyna-enos-aigyptioy-istorikoy

https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/23118-i-istoria-tou-moxamet-ali-kai-oi-sxeseis-tou-me-ton-ellinismo-tis-aiguptou

https://www.capital.gr/me-apopsi/3291264/giati-prepei-na-paradeigmatistoume-apo-ti-xio-tou-usterou-mesaiona

 

 

ΔΟΡΑ ΣΤΡΑΤΟΥ

 

                  

1903-1988

Τμήμα 5/ 81

H Δόρα Στράτου και η οικογένειά της

Μια επίσκεψη στην Αθήνα συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων, επίσκεψη στα μουσεία, ανάβαση στην Ακρόπολη και μια βραδιά κάτω από τα άστρα στο 'Χοροθέατρο Δόρα Στράτου΄ στο λόφο Φιλοπάππου. Στα μουσεία θα δεις και τις περικεφαλαίες των στρατιωτών και θα θυμηθείς τους πολέμους. Αφού θα θαυμάσεις την Ακρόπολη του Περικλή θα θυμηθείς τα μετέπειτα δικαστήρια.  Στο Χοροθέατρο της Δόρας Στράτου θα απολαύσεις μια  βραδιά με χορούς από όλη την Ελλάδα. Είναι το συγκρότημα που δημιούργησε η Δόρα Στράτου στα πενήντα της χρόνια  με  το  πάθος μιας έφηβης. Κι όμως, ο Εθνικός Διχασμός για την Δόρα Στράτου και την οικογένειά της είχε άμεσο αντίκτυπο. Εκτέλεσαν τον πατέρα της, δήμευσαν την περιουσία τους και αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν προκειμένου να σωθούν από την ταπείνωση αλλά και να ζήσουν. 

Η Δόρα Στράτου και ο μικρότερος αδελφός της δεν είχαν λόγο να αγαπάνε την Ελλάδα. Ήταν 19 χρονών όταν ο πατέρας της και Βουλευτής Νικόλαος Στράτος εκτελέστηκε για έσχατη προδοσία στη δίκη των "έξι".  

Κατασχέθηκαν τα περιουσιακά  στοιχεία  της οικογένειας και η Δόρα, ο αδελφός της και η μητέρα τους έζησαν στο εξωτερικό. Ο Ανδρέας επέστρεψε στην Ελλάδα το 1927 και εκλέχτηκε μέλος της Βουλής το 1932. Τον ίδιο χρόνο επέστρεψε η μητέρα του και η Δόρα.

Η Δόρα εργάστηκε στο θέατρο μέχρι που της μπήκε η ιδέα της δημιουργίας ενός συγκροτήματος με  παραδοσιακούς χορούς.  

Η ζωή της

Η Δόρα γεννήθηκε 18 Νοεμβρίου το 1903 στην Αθήνα. Έζησε επί της οδού Υπατίας σε ένα μικρό δρομάκι μεταξύ Μητροπόλεως και Απόλλωνος. Το σπίτι ήταν δίπλα στην Ερμού και κοντά στο Παλάτι το οποίο βρισκόταν στην πλατεία Συντάγματος.  Μπορούσε δηλαδή να περπατήσει μέχρι την Σταδίου που βρισκόταν η Παλιά Βουλή για να δει τον πατέρα της. Μεγάλωσε σε μεγαλοαστικό περιβάλλον με πολλές επιρροές από κλασσικά θεατρικά έργα αλλά και από τους μεγάλους χορούς των Ανακτόρων και Πρεσβειών. 

Ο πατέρας της Δόρας, ο Νικόλαος Στράτος, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1872 με καταγωγή από την Αιτωλοακαρνανία. Ο παππούς του Νικόλαου Στράτου, ο Νικόλαος Στράτος, είχε λάβει μέρος στην Επανάσταση του 1821, ενώ επί Καποδίστρια είχε διατελέσει στρατηγός και επί Όθωνα διετέλεσε γερουσιαστής. Ενώ ο γιος του, ο Ανδρέας Στράτος ήταν υποστράτηγος και βουλευτής στην Αιτωλοακαρνανία. (1) 

Ο Νικόλαος σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αλλά ήθελε να ακολουθήσει τα βήματα του πατέρα του. Το 1902 πρωτοεκλέχτηκε βουλευτής Βάλτου και αργότερα έβαζε υποψηφιότητα στην  Αιτωλοακαρνανία. Επανεκλεγόταν συνεχώς έως και το 1920.

Η οικογένεια Στράτου ήταν μουσικόφιλοι. Ο πατέρας της Δόρας έπαιζε πιάνο ενώ η μητέρα της, η Μαρία Κορομηλά (κόρη του θεατρικού συγγραφέα Δημητρίου Κορομηλά)  ήταν επιτυχημένη σοπράνο.  Η Δόρα και ο Ανδρέας κληρονόμησαν την αγάπη τους για μουσική. Αργότερα η Δόρα είχε πει ότι ήθελε να γίνει ηθοποιός αλλά οι γονείς της  δεν την άφησαν. 

Η Δόρα  σπούδασε πιάνο, τραγούδι, χορό και θέατρο. Δάσκαλος στο πιάνο ήταν ο τότε μελλοντικός μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος! Πήγαινε στους χορούς των ανακτόρων, μάθαινε ξένες γλώσσες και τραγούδι και έκανε παρέα με τους γόνους των ισχυρών οικογενειών. 

Χορός των Ανακτόρων 

Το επόμενο βήμα για τη Δόρα  ήταν ένας καλός γάμος. 

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Καταστροφή της Σμύρνης και η εκτέλεση 

Το 1909 ο πατέρας της Δόρας ήταν Υπουργός Εσωτερικών. Το 1910 υποστήριζε τον Ελ. Βενιζέλο ενώ τον επόμενο χρόνο ψηφίστηκε  Πρόεδρος της Βουλής. Μετά εγκατέλειψε τους Φιλελεύθερους και υποστήριξε τους Φιλοβασιλικούς. 

Η απόφασή του αυτή παραξενεύει γιατί το χάσμα μεταξύ των Φιλοβασιλικών και των Βενιζελικών ήταν τεράστιο: Οι Φιλοβασιλικοί, ή μάλλον ο Κωνσταντίνος Α΄ είχε ταχθεί υπερ  της ουδετερότητας. Δηλαδή  ήταν εναντίον στο να ενωθεί η Ελλάδα με τις Ενωμένες Δυνάμεις που αποτελούνταν από  τη Μεγάλη Βρετανία, την Γαλλία και τη Ρωσία στον πόλεμο εναντίον της Γερμανίας, της Αυστρο Ουγγρικής Αυτοκρατορίας και της Ιταλίας το 1914 (και λίγο αργότερα η Οθωμανική Αυτοκρατορία).  

Ο τότε Πρωθυπουργός ο Ελ. Βενιζέλος πίστευε ότι η Ανταντ θα κέρδιζε και αν η Ελλάδα συμμετείχε στον πόλεμο θα αποκτούσε τα παράλια της Μικράς Ασίας. (Επηρεασμένος από την Μεγάλη Ιδέα που ήταν  προσπάθεια επανάκτησης των χαμένων εδαφών της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, η οποία παρέμενε στόχος ουσιαστικά όλων των Ελληνικών κυβερνήσεων μέχρι τον Αύγουστο του 1922. 

Ο καθοριστικός ρόλος της Ανταντ στην Ελληνική Επανάσταση  (και η προσάρτηση της στην σφαίρα επιρροής των) ήταν ένας σοβαρός  παράγοντας υπέρ της. 

'Έτσι δημιουργήθηκε βαθύ ρήγμα μεταξύ του Ελ. Βενιζέλου και του Κωσταντίνου Α΄ το οποίο στη συνέχεια δημιούργησε τον Εθνικό Διχασμό.  

Γελοιογραφία της εποχής

Δύο πόλοι στην κορυφή της διακυβέρνησης. Ο ένας πόλος,  του Ελ. Βενιζέλου υπέρ της Ανταντ και ο άλλος, του Κωνσταντίνου Α΄ υπερ της ουδετερότητας. Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη, κυβέρνηση στην Αθήνα. Συχνές εκλογές αλλά και διορισμοί πρωθυπουργών. 

Μετά από απαίτηση των Γάλλων και των 'Αγγλων ο  Κωνσταντίνος Α΄ στις 15 Ιουνίου 1917 αποσύρθηκε από το θρόνο, χωρίς να παραιτηθεί τυπικά και αυτοεξορίζεται μαζί με την οικογένειά του στην Ελβετία, αφήνοντας στη θέση του το δευτερότοκο γιο του Αλέξανδρο. 

Στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 ηττήθηκε ο Βενιζέλος και ο Κωνσταντίνος επανήλθε στο θρόνο μέσω νοθευμένου δημοψηφίσματος. 

Ενώ ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου προειδοποιεί αρχές του 1922 ότι η εξωτερική πολιτική των άλλων χωρών έχει άλλαξαν άρδην: «Αι σύμμαχοι Μεγάλαι Δυνάμεις…Δεν θέλουν να επέμβουν εις τα εσωτερικά πράγματα της Ελλάδος, αλλ' είναι ηναγκασμέναι να δηλώσουν δημοσία ότι η παλινόρθωσις επί του θρόνου της Ελλάδος, ενός ηγεμόνος του οποίου η όχι νομιμόφρων στάσις και διαγωγή απέναντι των Συμμάχων κατά την διάρκειαν του πολέμου εγένετο δι' αυτούς πηγή δυσχερειών και απωλειών σοβαρών, δεν θα ηδύνατο να θεωρηθή παρ' αυτών ειμή ως κύρωσις παρά της Ελλάδος των εχθρικών πράξεων του Βασιλέως Κωνσταντίνου. Το γεγονός τούτο θα εδημιούργει μίαν κατάστασιν νέαν, δυσμενή εις τας σχέσεις μεταξύ της Ελλάδος και των Συμμάχων και εις την περίστασιν αυτήν αι τρεις Κυβερνήσεις δηλούν ότι επιφυλάσσουν δι' εαυτάς πλήρη ελευθερίαν δράσεως διά να κανονίσουν την κατάστασιν αυτήν…» (2)

Οι σύμμαχοι έως τότε, Άγγλοι, Γάλλοι και Ιταλοί, χρησιμοποίησαν ως πρόφαση την επιστροφή του και παρέδωσαν διακοινώσεις στη νέα Eλληνική κυβέρνηση με τις οποίες δεν τον αναγνώριζαν ως αρχηγό του Κράτους και έπαψαν να υποστηρίζουν την Ελλάδα στρατιωτικά και διπλωματικά. 

Μετά την αποτυχία κάθε διαπραγμάτευσης που είχε ο Γούναρης με τους συμμάχους στην Ευρώπη, ο Κωνσταντίνος και η κυβέρνηση αποφάσισαν τη συνέχιση του πολέμου, παρά τις αντιρρήσεις του Ιωάννη Μεταξά. Τον Μάιο του 1922 η κυβέρνηση Γούναρη παραιτήθηκε υπό το βάρος των εξελίξεων. Ο Νικόλαος Στράτος διαφώνησε με τους χειρισμούς του Γούναρη και το 1922 συμμετέχει στην ανατροπή του Γούναρη.  Ανήλθε στην εξουσία για 6 ημέρες και στη συνέχεια ανέλαβε ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης.  

Η Καταστροφή της Σμύρνης

Η καταστροφή της Σμύρνης και η ήττα της Ελλάδας σόκαρε βαθύτατα το έθνος. Ο στόλος που είχε καταφύγει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, εξεγέρθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 1922 υπό την ηγεσία των Συνταγματαρχών Πλαστήρα και Γονατά, απαιτώντας την παραίτηση της κυβέρνησης και την αποχώρηση του Βασιλιά Κωνσταντίνου.  

Γελοιογραφία Τουρκικού τύπου της εποχής

Ο Βασιλιάς αποχώρησε στο εξωτερικό και η κυβέρνηση παραιτήθηκε. Στις 13 Σεπτεμβρίου ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στο Λαύριο και η επαναστατική επιτροπή ανέλαβε τη διακυβέρνηση του κράτους. Αμέσως τα περισσότερα στελέχη της κυβέρνησης Γούναρη συνελήφθησαν: Ο Δημήτριος Γούναρης, πρώην πρωθυπουργός, ο Μιχαήλ Γούδας, υποναύαρχος και πρώην υπουργός, ο Ξενοφών Στρατηγός, υποστράτηγος και πρώην υπουργός, ο Νικόλαος Στράτος, πρώην πρωθυπουργός, ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, πρώην πρωθυπουργός, ο Νικόλαος Θεοτόκης και ο Γεώργιος Μπαλτατζής. Η μετριοπαθής μερίδα ζητούσε προσαγωγή σε δίκη των υπευθύνων ενώ η σκληροπυρηνική (Παπαναστασίου, Πάγκαλος, Οθωναίος) την άμεση εκτέλεσή τους. Επιπλέον υπήρχε η πίεση των ξένων δυνάμεων που ζητούσαν δίκη χωρίς συνοπτικές διαδικασίες. 

Στις 9 Οκτωβρίου συγκεντρώθηκαν 100.000 πολίτες στην πλατεία Συντάγματος και απαιτούσαν την άμεση εκτέλεση των υπευθύνων. Η λογική που είχε περάσει η επαναστατική επιτροπή στον λαό ήταν ότι η Ελλάδα δεν ηττήθηκε αλλά προδόθηκε.

Η Δίκη των ΄΄Εξι΄ 

Η διαδικασία απονομής δικαιοσύνης δεν είχε καθοριστεί αφού υπήρχαν διαφορετικές απόψεις ως προς τις κινήσεις που έπρεπε να γίνουν. Συστάθηκε έκτακτο στρατοδικείο με πρόεδρο τον στρατηγό τον Θεόδωρο Πάγκαλο και τον Αλέξανδρο Οθωναίο, όπου παραπέμφθηκαν τα υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης Γούναρη, με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. 

Νικόλαος Στράτος

Ο πατέρας της Δόρας Στράτου που ήταν Υπουργός Εξωτερικών όταν καταστράφηκε η Σμύρνη και καταδικάστηκε.  Αρνήθηκε να υποκριθεί τον άρρωστο για να τον φυγαδεύσουν από το νοσοκομείο και δεν διαχώρισε τη θέση του από τους άλλους κατηγορούμενους όπως τον συμβούλευαν. Δεν πίστεψε ότι θα κριθεί ένοχος. 

Στις 15 Νοεμβρίου εκδόθηκε η τελική ετυμηγορία του στρατιωτικού δικαστηρίου και στις 9 π.μ. ανακοινώθηκε από τον επαναστατικό επίτροπο Γρηγοριάδη η απόφαση του δικαστηρίου στους κατηγορουμένους. 

Λίγο πριν την εκτέλεσή του,  άφησαν τον Νικόλαο Στράτο να δει την οικογένειά του. Συμβούλεψε  τη γυναίκα του να πάρει τα παιδιά και να φύγουν στο εξωτερικό.  Ο πατέρας τους λίγο πριν εκτελεστεί  είπε στον γιο του: Η Ελλάδα είναι η πατρίδα σας. Να την αγαπάτε. Αυτοί που θα με εκτελέσουν είναι δολοφόνοι.

Οι καταδικασθέντες σε θάνατο εκτελέσθηκαν στις 11:27΄. Τα πτώματά τους μεταφέρθηκαν υπο δρακόντεια μέτρα ασφαλείας στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών για να ενταφιαστούν με συνοπτικές διαδικασίες.

Η εκτέλεση των πολιτικών δημιούργησε διεθνείς αντιδράσεις. Η Ιταλία ζήτησε από τον πρέσβη της να διακόψει τις επαφές με την ελληνική κυβέρνηση, οι ΗΠΑ εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για την εκτέλεση των έξι, η οποία θα δυσκόλευε τη συνέχιση της οικονομικής αρωγής στην Ελλάδα, η Σουηδική και Βελγική κυβέρνηση εξέφρασαν τη βαθιά αγανάκτησή τους ενώ η Βρετανία διέταξε τη διακοπή των διμερών σχέσεων με παράλληλη ανάκληση του πρεσβευτή της. Επίσης διατυπώθηκαν παρατηρήσεις προς την ελληνική αντιπροσωπεία στη Λωζάννη. Ενώ η στάση του Ελ. Βενιζέλου παραμένει αμφιλεγόμενη.  Κατά τη διάρκεια της δίκης ο  Ελευθέριος Βενιζέλος βρισκόταν στο εξωτερικό ως επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με τις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις και τους Τούρκους εκπροσώπους. Δεν προσπάθησε ωστόσο να επηρεάσει ώστε να μην εκτελεστεί η εκτέλεση. 

Ο Θανάσης Σ. Διαμαντόπουλος, εξέδωσε το βιβλίο: Η δίκη των "έξι", Ο Εθνικός Διχασμός και η κορύφωση του, εξιλασμός ή δικαστικός φόνος; "Ένας Διχασμός με υπόβαθρο προσωποκεντρικό ασφαλώς (η σύγκρουση των "δύο Β"), αλλά και κοινωνικό και ιδεολογικό και οικονομικών στοχεύσεων και νοοτροπιών...Ένας παρατεταμένος οιονεί εμφύλιος πόλεμος, που κατέλιπε μίση αδιανόητα και ανεξίτηλα...Και που οδήγησε σε δικαστικούς φόνους "προδοτών" δηλαδή πολιτικών αντιπάλων."

Η ηττημένη Ελλάδα τελικά υπέγραψε στις 24 Ιουλίου 1923 τη Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία αντικατέστησε τη Συνθήκη των Σεβρών.

Για την οικογένεια Στράτου τα επόμενα δέκα χρόνια ήταν πολύ δύσκολα. Η σύζυγος του Ν. Στράτου εργαζόταν ως μοδίστρα προκειμένου να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Έζησαν στην Γερμανία, Γαλλία και Νέα Υόρκη. Ο Ανδρέας σπούδασε στη Γερμανία και στη Γαλλία ενώ η Δόρα συνέχισε τις μουσικές σπουδές της. Παντρεύτηκε το 1925 για ένα μικρό διάστημα.  

Η επιστροφή

Όταν επέστρεψε ο Ανδρέας και λίγο αργότερα η Δόρα η πολιτική ζωή ήταν ακόμα ασταθής ωστόσο τα πάθη που δημιουργήθηκαν με   την καταστροφή της Σμύρνης είχαν κοπάσει. 

Ο Ανδρέας

'"Είμαι ο γιος του εκτελεσθέντος Νικολάου Στράτου.  Ήρθα να βοηθήσω και να υπηρετήσω την πατρίδα μου και όχι να εκδικηθώ τον άδικο θάνατο του πατέρα μου". (3) ΄Έτσι συστήθηκε ο Ανδρέας όταν κατέβηκε για υποψήφιος την πρώτη φορά. 

Ο Ανδρέας Στράτος σε εγκαίνια

Εκλέχτηκε εννέα φορές και διετέλεσε υπουργός πέντε φορές πριν αποσυρθεί από την πολιτική προκειμένου να συγγράψει την ιστορία της Βυζαντινής ιστορίας τον 7 αιώνα.

Η Δόρα

Όταν επέστρεψε η Δόρα στην Ελλάδα  βοήθησε τον Κάρολο Κουν στη δημιουργία του θεάτρου του. Εκεί ενσωματώθηκε σε έναν κύκλο ανθρώπων της διανόησης, συγγραφείς και καλλιτέχνες - η λεγόμενη γενιά του ΄30 -  οι οποίοι αργότερα την στήριξαν και βοήθησαν.  

Στη διάρκεια της κατοχής συνεργάστηκε  στο φιλανθρωπικό έργο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών και συμμετείχε στον Εθνικό Οργανισμό Χριστιανικής Αλληλεγγύης. 

Το 1952 η Δόρα παρακολούθησε μια παράσταση η οποία άλλαξε παντελώς τη ζωή της.  Ήταν ένα συγκρότημα παραδοσιακών χορών από τη Γιουγκοσλαβία η οποία έκανε περιοδεία στην Ευρώπη. Στην παράσταση το συγκρότημα φορούσε τοπικές στολές, έπαιζαν μουσική και χορούς της χώρας τους. Η Δόρα εντυπωσιάστηκε. 

Στην Ελλάδα δεν υπήρχε κάτι παρόμοιο. Την επόμενη ημέρα ο  Ελληνικός τύπος διερωτήθηκε γιατί δεν έχει δημιουργηθεί κάτι τέτοιο στη χώρα μας. Ο Γεώργιος Μέγας,  Καθηγητής Λαογραφίας,  πρότεινε να δημιουργηθεί συγκρότημα. Η Δόρα ζήτησε την οικονομική υποστήριξη από τον Σοφοκλή Βενιζέλο, αντιπρόεδρο της τότε κυβέρνησης Πλαστήρα. Ακόμα και η Φρειδερίκη ενθουσιάστηκε.

Η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα επαγγελματικό συγκρότημα το οποίο θα μπορούσε να κάνει εμφανίσεις σε καθημερινή βάση καθώς και να μπορεί να κάνει περιοδείες στο εξωτερικό με σκοπό να γνωρίσει ο κόσμος τον αυθεντικό Ελληνικό χορό και θα είχε μεγάλο ρεπερτόριο με πλούσιες φορεσιές. 'Έτσι ιδρύθηκε το 1952 το σωματείο "Οι Ελληνικοί χοροί –  Δόρα Στράτου". 

Η χρονική στιγμή ήταν ιδανική. Είχαν ξεκινήσει να  δημιουργούνται οι πρώτες τουριστικές υποδομές, όπως ξενοδοχεία, (τα ΞΕΝΙΑ του 'Αρη Κωνσταντινίδη) ενώ ταυτόχρονα διαμορφώθηκαν και οι πρώτοι τουριστικοί προορισμοί. Ο ΕΟΤ ανασυστάθηκε και αναβαθμίστηκε και υπαγόταν πλέον  στον Υπουργό Προεδρίας της Κυβέρνησης. 

Παράλληλα η Γενιά του ΄30 είχε πλέον επαναπροσδιορίσει την ελληνικότητα. Προσπάθησαν και πέτυχαν να συγκεράσουν με έναν τρόπο ελληνικό, τον μοντερνισμό με την παράδοση, τον κοσμοπολιτισμό με την εντοπιότητα και να εκφράσουν το συλλογικό ασυνείδητο της εποχής τους. Η Γενιά του '30 ανακάλυψε, θαύμασε και αγάπησε τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό σε όλες τις εκδηλώσεις του, από την ντοπιολαλιά μέχρι τους ανώνυμους λαϊκούς ζωγράφους.

Στο κέντρο η Δόρα Στράτου και αριστερά  ο Δημήτρης Χόρν

Η Δόρα Στράτου υποστηρίχτηκε από τον ζωγράφο και σκηνογράφο Σπύρο Βασιλείου, τον μουσικοσυνθέτη Μάνο Χατζιδάκι, τον ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη και Γιάννη Μόραλη τους μουσικολόγους Φοίβο Ανωγειανάκη και Σ. Καρά, τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, τον συγγραφέα και σκηνοθέτη Ελληνικών μορφωτικών ταινιών Νέστορα Μάτσα, τον συγγραφέα Αλέκο Λιδωρίκη, τον ηθοποιό Δημήτρη Χορν, τους λαογράφους Δημήτρη Λουκάτο και Αγγελική Χατζημιχάλη, πιανίστρια Τζίνα Μπαχάουερ. 

Ο χώρος στο Λόφο του Φιλοππάπου

Συγκεκριμένα ο  Γιάννης Τσαρούχης έφτιαχνε φορεσιές με ζωγραφιστά κεντήματα ενώ η Δόρα γύριζε στα χωριά μαζεύοντας χορούς, τραγούδια, φορεσιές και κοσμήματα, συγκεντρώνοντας έτσι τη μεγαλύτερη συλλογή στην Ελλάδα - περίπου 2,500 φορεσιές.  Επέλεξε τους καλύτερους χορευτές και οργανοπαίχτες για να πλαισιώσουν το συγκρότημα. 'Εδινε παραστάσεις στην Ελλάδα και ταξίδεψε σε 21 χώρες. 

Το θέατρο περιπλανήθηκε στον Πειραιά και στο Θησείο, καταστάλαξε οριστικά στο λόφο του Φιλοπάππου το 1963-4 όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έδωσε εντολή να κατασκευαστεί ένα θέατρο στο μοναδικό Λόφο Φιλοπάππου όπου πριν από μια δεκαετία είχε σχεδιάσει και φτιάξει ο Δημήτρης Πικιώνης με τόση αγάπη.  Εκεί, η Δόρα Στράτου με τη βοήθεια του σκηνογράφου Σπύρου Βασιλείου δημιούργησε το χώρο που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης.

Το 1967 συνελήφθη η Δόρα Στράτου με την κατηγορία ότι έκρυβε στην οικία της τον δημοσιογράφο Χρήστο Λαμπράκη. Η Μελίνα Μερκούρη με το θόρυβο που δημιούργησε πέτυχε την αποφυλάκισή της. 

Στις 4 Σεπτεμβρίου 1967 η Δόρα Στράτου πήρε το Παγκόσμιο Βραβείο Θεάτρου και αργότερα βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Επίσης, πήρε επιχορήγηση από το Ίδρυμα Φορντ.

Η Δόρα Στράτου,  ο Μάνος Χατζιδάκις και μέλη του Συγκροτήματος της

Έγραψε τρία βιβλία: “Μια παράδοση, μια περιπέτεια”, “Ελληνικοί χοροί, ένας ζωντανός δεσμός με το παρελθόν” και “Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί”. Εξέδωσε μια από τις μεγαλύτερες στον κόσμο σειρές δημοτικής μουσικής: 45 δίσκους. (4)

Πέθανε τον Ιανουάριο του 1988.

Το 2010, μετά από αίτηση του Μιχάλη Πρωτοπαπαδάκη που είχε υποβάλει από το 2008, εγγονού του πρώην πρωθυπουργού Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη παύθηκε οριστικά από τον Άρειο Πάγο η δίωξη των έξι (ανάμεσά τους και του Νικόλαου Στράτου) λόγω παραγραφής.

Ο Χάρτης

Υποσημειώσεις

(1) Νικόλαος Στράτος https://www.sansimera.gr/biographies/1847 .

(2) Αλέξανδρος Παπαναστασίου,  

https://athensfirstcemeteryingreek.blogspot.com/2021/04/blog-post_24.html

(3) Τέλωνας Ν.Χ., Ανδρέας Στράτος,  http://www.epoxi.gr/%CE%A0%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%89%CF%80%CE%B1/persons73.htm )

(4) Επίσημη ιστοσελίδα Ελληνικοί χοροί Δόρα Στράτου https://www.grdance.org/dora-stratou/