ΞΕΝΟΦΩΝ ΖΟΛΩΤΑΣ

Ο Καθηγητής

1904 -  2004

                                   

Ο οικογενειακός Τάφος  Τμήμα A/85 
(Σήμερα έχει προστεθεί το όνομα της Καλλιρόης)

Ο Ευθύμιος Ζολώτας, ένας από τους καλύτερους χρυσοχόους, με κατάστημα επί της τότε εμπορικής οδού Αιόλου προσπάθησε να πείσει τον γιο του, τον Ξενοφώντα, να μάθει την τέχνη του χρυσοχόου προκειμένου να αναλάβει εκείνος την επιχείρηση του αλλά επικράτησε η επιρροή της μάνας του, της Κωνσταντίνας, και ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα. Δεν είχε άδικο να επιμένει γιατί μόλις 24 χρονών πήρε την πρώτη του έδρα στο οικονομικό δίκαιο του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης.

Ακόμα κι όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος του πρότεινε να αναλάβει τη Γενική Γραμματεία του Ανωτάτου Οικονομικού Συμβουλίου, η οποία ιδρύθηκε για τον προγραμματισμό της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας δεν ήθελε να εγκαταλείψει το πανεπιστημιακό του έργο- την μεγάλη αγάπη του. Ο Ξ. Ζολώτας άφησε το στίγμα του ως θεωρητικού της οικονομίας, υποστηρίζοντας ότι η θεωρητική οικονομική πρέπει να έχει σκοπό τη μελέτη των φαινομένων του οικονομικού βίου. Η άποψή του ήταν πάντα ότι η οικονομική επιστήμη μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ανθρώπων και αυτή ακριβώς η θέση αποτελεί παρακαταθήκη για την ελληνική οικονομική σκέψη. Κατά τον Ζολώτα, το κράτος όφειλε να συμπληρώνει την ιδιωτική πρωτοβουλία. Ήταν ο κυριότερος υποστηρικτής της εκβιομηχάνισης της χώρας, καθώς θεωρούσε ότι το μέλλον της Ελλάδας βρισκόταν στη βιομηχανία και κυρίως την εξαγωγική.

Σαν το Μίδα λοιπόν που μετέτρεπε σε χρυσάφι οτιδήποτε άγγιζε έτσι κι ο Ζολώτας στη ζωή του κατέλαβε κορυφαίες θέσεις και αξιώματα σε ελληνικούς και διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς και αναδείχθηκε σε κατευθυντήριο νου της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, ο ίδιος προτιμούσε να τον προσφωνούν «Καθηγητή», καθώς αισθανόταν ότι η ιδιότητα αυτή ήταν ανώτερη από όσες κατείχε κατά τη διάρκεια  του βίου του.

Ο Ξ. Ζολώτας είναι ο μακροβιότερος διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας και ισόβιος επίτιμος διοικητής ο οποίος βρέθηκε στο τιμόνι της ως συνδιοικητής (1944-1945) μετά την Απελευθέρωση της Αθήνας και ως διοικητής (1955-1967 και μετά το 1974-1981).

                                                     Η υπογραφή του Ξ. Ζολώτα 

  

Δεν ξέρω ποιο είναι πιο εντυπωσιακό το ότι ήταν ο μακροβιότερος Διοικητής της Τράπεζας Ελλάδος ή ότι το 1960 ορίστηκε μέλος της Επιτροπής των «Τεσσάρων Σοφών» στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης; Οι τέσσερις σοφοί ήταν ο Bernard Clapler από τη Γαλλία, ο Randolf Burgess από τη Αμερική, ο Sir Paul Gore-Booth από την Αγγλία και ο Ξενοφών Ζολώτας από την Ελλάδα.

17/3/1960

«I always wished to address this assembly in Greek but I realized that it would all be Greek to all present in this room. I found out, however, that I could make my address in Greek which will still be English to everybody. With your permission Mr. Chairman I shall do it now, using with the exception of articles and prepositions only Greek words», ξεκίνησε ο Ζολώτας την ομιλία του.

«Kyrie, it is Zeus' anathema on our epoch for the dynamism of our economies and the heresy of our economic methods and policies that we should agonize between the Scylla of numismatic plethora and the Charybdis of economic anaemia…». Η ομιλία του αυτή είχε διεθνή προβολή και απήχηση λόγω της ιδιαιτερότητας και την επόμενη μέρα ήταν πρωτοσέλιδο στην «Washington Post» και στο «New York Times».

Στα εορταστικά μενού στο σπίτι του συμπεριλαμβανόταν σφυρίδα ποσέ, φραγκόκοτα με μανιτάρια, σουφλέ σοκολάτας, κρασιά από το Κτήμα Βατή και Κατώγι Αβέρωφ. Εικάζω ότι το εορταστικό γεύμα θα τελείωνε με ακριβό κονιάκ και ένα χειροποίητο πούρο της Κούβας.  Στο ίδιο πνεύμα ο Ζολώτας παντρεύτηκε το 1958 την Καλλιρρόη, (Λόλα), Ρίτσου − μια από τις Grand Dame των Αθηνών. Η Λόλα ήταν Ελληνικής καταγωγής Αμερικανίδα πολίτης, και ο γάμος τους έγινε από τον Ορθόδοξο Πατριάρχη Ελβετίας στη Λοζάνη. Κατοικούσαν σε νεοκλασικό σπίτι στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου στην Αθήνα.

. 

Μια οικονομία σπατάλης ή deja vu

Το 1977 ως Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, μίλησε στους οικονομικούς συντάκτες του Αθηναϊκού Τύπου με θέμα, «Κατανάλωσις, Επενδύσεις και Νομισματικής Ισορροπία». Μεταξύ άλλων, είπε: «…Τα τελευταία χρόνια διαγράφεται μια τάση υπερκαταναλώσεως με παράλληλη επιβράδυνση των επενδύσεων, ιδίως των επενδύσεων στη μεταποίηση… Παρουσιάζεται σημαντική αύξηση των δαπανών για πολυτελή και ημιπολυτελή αγαθά, ενώ δαπάνες για ορισμένα είδη που θα έπρεπε να θεωρούνται βασικά πήραν τέτοιες διαστάσεις ώστε να μπορούν να χαρακτηριστούν δαπάνες σπατάλης… Αντί να χρησιμοποιούνται περισσότερες αποταμιεύσεις και επενδύσεις στη βιομηχανία και στη γεωργία που συντελούν στην αύξηση του παραγωγικού δυναμικού και του εθνικού προϊόντος, διατίθενται για επενδύσεις σε κατοικίες, που η συμβολή τους στο εθνικό προϊόν είναι περιορισμένη… Εξελισσόμαστε σιγά σιγά σε μια οικονομία σπατάλης που αν δεν επιδιωχθεί η ανάσχεσή της δεν θα μπορέσουμε να αναχαιτίσουμε τον πληθωρισμό και την επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών …».

Ο Κύκλος

Ο Κύκλος είναι το όνομα του περιοδικού που ακόμα και σήμερα εκδίδουν οι υπάλληλοι της Τράπεζας. Επί της διοίκησης Ξενοφώντα Ζολώτα, το 1962 βράβευσε τον λογοτέχνη και υπάλληλο της Τράπεζας Ηλία Βενέζη. (1)

             Η μοναδική Ελίζαμπεθ Ταίλορ στην Αθήνα

Επί της διοίκησης του Ξενοφώντα Ζολώτα, έφερε ακόμα και την Ελίζαμπεθ Τέιλορ στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 1958 για την πρεμιέρα της ταινίας, «Ο Γύρος του Κόσμου σε 80 Ημέρες».

Έφυγε από τη ζωή στις 11 Ιουνίου 2004, σε ηλικία 100 ετών.

Ο Χάρτης

Υποσημειώσεις 

(1) Ο Βενέζης υπήρξε υπάλληλος στην τράπεζα της Ελλάδας το διάστημα 1930-1957. Δύο χρόνια πριν από την αποχώρησή του, κατόπιν παροτρύνσεως του τότε διοικητή Ξενοφώντα Ζολώτα, συνέγραψε το «Χρονικό της Τραπέζης της Ελλάδος», μια εξιστόρηση της πρώτης 25ετίας της Τράπεζας.

(2) Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του φωτογράφου Κωνσταντίνου Μεγαλοκονόμου. 

Πηγές:

https://www.zolotas.gr/content/history http://didee.gr/2016/03/02/eolou-o-dromos-pou-kouvalai-polli-istoria-voutigmeni-se-egli-ke-perasmena-megalia/

https://www.sperchios.com/news/xenofon-zolotas-o-spercheiaditis-poy-eftase-stin-koryfi-tis-elladas-kai-tis-eyropis/

http://ypeppas.blogspot.gr/2009/04/blog-post_26.html

www.dimokratiki.gr

https://www.sperchios.com/news/xenofon-zolotas-o-spercheiaditis-poy-eftase-stin-koryfi-tis-elladas-kai-tis-eyropis/ 

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=928644: Αποσπασμα από το κείμενο της Λαμπρινής Κουζέλη "Πρωτοχρονιές του διοικητή και των εργαζομένων.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ

1815 - 1891

Τμήμα 1/224

Εάν η μεγαλοπρέπεια ενός τάφου ήταν ανάλογο με το μέγεθος της επιρροής του ανθρώπου που τιμάται, τότε ο τάφος του ιστορικού Κ. Παπαρρηγόπουλου θα ανταγωνιζόταν το Ταζ Μαχάλ.

Ο Παπαρρηγόπουλος συνέδεσε ιστορικά στο βιβλίο του «Ἱστορία τοῦ Ἐλληνικοῦ Ἒθνους» την αρχαιότητα με τη νεότερη Ελλάδα μέσω του Βυζαντίου  θέτοντας τις βάσεις για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας  της νεοελληνικής κοινωνίας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ

Κι όμως δεν ξεκίνησε την καριέρα του ως ιστορικός.

Η ζωή του:

Ο Παπαρρηγόπουλος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1815. Με την έκρηξη της επανάστασης οι  Οθωμανοί σκότωσαν τον πατέρα του καθώς και συγγενείς του σε αντίποινα του Ελληνικού ξεσηκωμού. Η μητέρα του κατέφυγε στην Οδησσό με τα παιδιά της.  Εκεί ο Παπαρρηγόπουλος σπούδασε στο Λύκειο Ρισελιέ.

Το 1830 ο Παπαρρηγόπουλος ήρθε στην Ελλάδα μαζί με το όλο και αυξανόμενο κύμα των Ελλήνων του εξωτερικού.

Αρχικά οι ντόπιοι δεν αντέδρασαν με την μεγάλη συρροή των ομογενών άλλωστε μιλούσαν Ελληνικά και ήταν Χριστιανοί και… δεν φιλοδοξούσαν να μπουν στο δημόσιο τομέα. Είχαν δικά τους λεφτά έκτιζαν σπίτια όμοια με μικρά παλάτια και οι ντόπιοι ή οι αυτόχθονες − έβρισκαν κοντά τους μεροκάματα. Αλλά σιγά-σιγά τα αισθήματα άλλαξαν απέναντί τους. Και τους αποκαλούσαν ετερόχθονες. Έτσι, ο Μακρυγιάννης και ο Κολοκοτρώνης και τόσοι άλλοι ένιωθαν να απειλούνται από την παρουσία τους. Ήταν μορφωμένοι με ευρωπαϊκούς τρόπους και είχαν δικές τους ιδέες για την οργάνωση του τόπου και επήλθε η σύγκρουση μεταξύ τους. Κάποιοι την χαρακτήρισαν σύγκρουση συμφερόντων. Η διαμάχη ήταν σκληρή και ο Παπαρρηγόπουλος βρέθηκε στο επίκεντρο ως δημόσιος υπάλληλος του υπουργείου Δικαιοσύνης. Το 1845 απολύθηκε από το υπουργείο σύμφωνα με το Ψήφισμα της Α΄ Εθνικής Συνελεύεσεως σχετικά με τους αυτόχθονες. (1) (2)

Ένας ιστορικός γεννιέται ή κάθε εμπόδιο για καλό!

Το ίδιο έτος διορίστηκε καθηγητής ιστορίας στο Γυμνάσιο των Αθηνών.  Το πανεπιστήμιο του Μονάχου  τον ανακήρυξε  διδάκτορα και το 1851 διορίστηκε καθηγητής της Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών προκειμένου να διδάξει «την από των αρχαιοτέρων μέχρι των σημερινών χρόνων τύχην του ελληνικού έθνους».

Η Εθνική ταυτότητα: Ζητήματα που είχαν προκύψει τότε

Για τους πατέρες του Ελληνικού έθνους η γλώσσα και η θρησκεία ήταν η ένδειξη της εθνικής ταυτότητας. Αρκετοί πολεμιστές δεν μιλούσαν Ελληνικά και υπήρχαν Χριστιανοί Ορθόδοξοι που δεν ήταν Έλληνες. Άλλη παράμετρος ήταν η ευθύγραμμη καταγωγή από τους Αρχαίους Έλληνες. Οι Φιλέλληνες πίστευαν ότι ο αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός δημιούργησε τη βάση για τον δικό τους πολιτισμό και υποστήριξαν −  μερικοί μάλιστα πολέμησαν  − στην Ελληνική Επανάσταση για αυτόν ακριβώς το λόγο. Οι πρώτες Ελληνικές κυβερνήσεις προώθησαν αυτήν την ταυτότητα. Οι δρόμοι πήραν αρχαία ονόματα στην ελεύθερη Ελλάδα. Ακόμα κάποιοι πρότειναν να κτιστεί το παλάτι πάνω στην Ακρόπολη μην τυχόν και κάποιοι δεν το είχαν καταλάβει.

Οι δυσκολίες…

Για την ελίτ της Ευρώπης καθώς και των μορφωμένων Ελλήνων της διασποράς δεν άρμοζε η εικόνα των κατατρεγμένων Ελλήνων οι οποίοι δεν είχαν καθαρή Ελληνική γλώσσα. (3)    

Ακόμα χειρότερα τότε ο Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ υποστήριζε στο έργο του «Ιστορία της χερσονήσου του Μωρέως κατά τον μεσαίωνα» δηλαδή ότι ο ελληνικός πληθυσμός είχε εξαφανιστεί τον 6ο αι. μ.Χ., ύστερα από την κάθοδο σλαβικών φύλων, επομένως οι νεότεροι Έλληνες δεν είχαν καμία φυλετική συγγένεια με τους αρχαίους. Ο ιστορικός Παπαρρηγόπουλος διαφώνησε μαζί του.

Ο Παπαρρηγόπουλος απέδιδε μεγάλη σημασία στο Βυζάντιο. Πίστευε πως αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του αρχαίου και του νέου ελληνισμού. «Ἑλληνικόν ἔθνος ὀνομάζονται ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, ὅσοι ὁμιλοῦσι τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ὡς ίδίαν αὐτῶν γλώσσαν.» 

Το ότι κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου χρησιμοποιήθηκε το Βυζάντιο ως σύνθημα και η ανασύσταση της αυτοκρατορίας ως έκφραση της Μεγάλης Ιδέας αποδεικνύει ότι η αποκατάσταση και εδραίωση του Βυζαντίου στην ελληνική ιστορία είχε ήδη προχωρήσει και ακόμη περισσότερο, ότι ανταποκρινόταν στις ανάγκες τους.

Οι υποστηρικτές του Παπαρρηγόπουλου: Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δημοτικιστές προσεταιρίζονται το Βυζάντιο. (4)

Οι επικριτές: Κάποιοι  ιστορικοί όπως ο Παύλος Καλλιγάς  κατέκριναν τον Παπαρρηγόπουλο για την ενσωμάτωση της Βυζαντινής ιστορίας πιστεύοντας ότι ήταν θρησκόληπτοι και συντηρητικοί. (5)

Ένα ιδρυτικό μέλος της "Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρίας των Θεσσαλών", ο Δημήτρης Τσοποτός, (6)  θεωρούσε ότι οι ελληνικές κοινότητες ήταν προϊόν του οθωμανικού φορολογικού συστήματος και ότι δεν υπήρχε κανένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις κοινότητες του Βυζαντίου και της Νεότερης Ελλάδας. Άλλες επικρίσεις έγιναν από τοπικιστικό πνεύμα.

Παύλος Καλλιγάς

Πέραν όμως από τις επικρίσεις που δέχτηκε τότε ο Παπαρρηγόπουλος έθεσε τις βάσεις για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας της νεοελληνικής κοινωνίας. (7) 

Όπως επισημαίνει ο Κ.Θ. Δημαράς «Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος ήθρε σε μια στιγμή όπου η ελληνική συνείδηση εζητούσε ένα συγκροτημένο κορμό ιστορικών θεωριών …και παρουσίασε αυτό που εζητούσε εκείνην την ώρα το εθνικό συλλογικό σώμα.» (8)

Τα έργα του δεν διαβάζονται τόσο πολύ σήμερα αλλά θα ήταν χρήσιμο να διαβάσετε την εισαγωγή του στην Ιστορία για να πάρετε μια γεύση από τη φύση του διαλόγου του 19^ου αιώνα.

Άγαλμα του στο Ζάππειο

Ο Χάρτης

Υποσημειώσεις και Πηγές:

1)"Περί των γενικών δικαιωμάτων των κατοίκων της Επικράτειας της Ελλάδος"  Βλ.http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/f3c70a23-7696-49db- 9148f24dce6a27c8/syn06.pdf.

2) Στους ετερόχθονες συμπεριλαμβάνονται τα ονόματα Συγγρός, Τοσίτσας, Σίνας και Αβέρωφ και τόσοι άλλοι και τιμούνται ετησίως στις 30 Σεπτεμβρίου ως Εθνικοί Ευεργέτες τις χώρας μας.

3)Από το κείμενο μας για τον  Αδαμάντιο Κοραή. «Έτσι, διαμόρφωσε ένα γλωσσικό όργανο κατάλληλο για την πνευματική ανάπτυξη των Ελλήνων: την καθαρεύουσα - τον καθαρισμό από ξένες και ιδιωματικές λέξεις και την γενικότερη «διόρθωση». Ήταν συνεπής με την γραμματική  και την διαίσθηση της ομιλούμενης γλώσσας αλλά συνδύασε  τα καλύτερα στοιχεία από τα αρχαία Ελληνικά που ήταν εξάλλου και η φυσική κληρονομία των Ελλήνων. Η παιδεία και η καθαρεύουσα ήταν τα κλειδιά.  Για τον Κοραή η καθαρεύουσα ήταν προϋπόθεση για τον αυτοπροσδιορισμό των Ελλήνων.»
4), 7), 8): http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/30368#page/47/mode/1up  της Μαυρομιχάλη Ευθυμίας, 1999, Ο γλύπτης Δ. Φιλιππότης και η εποχή του.
5)

Τμήμα 2/41  Γλύπτης: Γεώργιος Μπονάνος

6)

Τμήμα 2/254  Γλύπτης  Δ. Φιλιππότης

Για τον Παπαρρηγόπουλο το ζήτημα των ετεροχθόνων ήταν προσωπικό λόγω ότι ήταν και ο ίδιος  ομογενής.