Athens First Cemetery in Greek: CARL BLEGEN (ΚΑΡΟΛΟΣ ΜΠΛΕΓΚΕΝ) ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

Πέμπτη 2 Απριλίου 2026

CARL BLEGEN (ΚΑΡΟΛΟΣ ΜΠΛΕΓΚΕΝ) ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

Κάρολος (Κάρλ) Μπλέγκεν

1887 -1971

13^η σειρά από την είσοδο του Προτεσταντικού Νεκροταφείου
στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών

Ο αρχαιολόγος Κάρλ Μπλέγκεν είναι γνωστός στην χώρα μας για την εκσκαφή της αρχαίας Πύλου, κοντά στη σημερινή Πύλο μία από τις υποβλητικές προϊστορικές τοποθεσίες στην χώρα.

Ο Κάρλ στην Πύλο το 1961

Ήταν η καλύτερη εποχή να είσαι αρχαιολόγος στις αρχές του 20^ου αιώνα. Έκαναν ανασκαφές σε νέες τοποθεσίες ενώ νέοι αρχαιολόγοι με καινούργιες μεθόδους επισκεπτόταν τις παλιές ανασκαφές. Οι πιθανότητες να βρεις κάποιον τάφο ή αρχαιότητες ή κάποιον ναό ήταν υψηλές. Υπήρχαν ήδη πολλά θραύσματα κεραμικής και θεμέλια κτιρίων όπου μπορούσαν να συγκρίνουν και να χρονολογήσουν με ακρίβεια τις ημερομηνίες της προϊστορικής χάλκινης εποχής - αυτό που σήμερα αποκαλούμε Μυκηναϊκή εποχή. Ο Κάρλ ήταν πρωτοπόρος όσον αφορά τους προϊστορικούς κατοίκους της Ελλάδας. Τους ζωντάνεψε ενώ μέχρι πριν είχε ασχοληθεί μόνο με την κλασική περίοδο.

Η αγάπη του για την Ελλάδα, την αρχαία και την σύγχρονη, ήταν μια μόνιμη κλωστή στο ύφασμα της ζωής του. Η καριέρα του άρχισε στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι και κάλυψε τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Κοντά σου ήταν συνάδελφοί του αρχαιολόγοι από την Ελλάδα αλλά κι από άλλες χώρες, η δική του ομάδα ήταν ο Marion Rawson και ο John Caskey από την Αμερική καθώς και η γυναίκα του, η φίλη της γυναίκας του Αίντα Θάλλον (Ida Thallon) και ο σύζυγός της Μπέρτ Χόντζ Χίλ (Bert Hodge Hill). Αλλιώς το Αθηναίικό Κουαρτέτο. Έζησαν την ζωή του στην Αθήνα, στην Πλουτάρχου. Οι τρεις ήταν αυτό που λέμε dream team η οποία υποστήριζε τον Κάρλ.

Ο Κάρλ το 1937

Η ζωή του:

Ο Κάρλ γεννήθηκε στην Minneapolis Minnesota το 1887, ένας από έξι παιδιά. Οι γονείς του ήταν μετανάστες από την Νορβηγία. Ο πατέρας ήταν Καθηγητής Πανεπιστημίου και δίδασκε Ελληνικά κάτι που θα επηρέασε του Κάρλ τις επιλογές. Δύο χρόνια πριν μπει στο Πανεπιστήμιο είχε άσχημο κυνηγετικό ατύχημα όπου έχασε το δεξί του χέρι. Μπήκε στο Yale το 1907 και πήρε το μεταπτυχιακό του στην κλασική αρχαιολογία. Από το 1910-1913 ήταν μαθητής στην Αμερικανική Σχολή των Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα όπου το δόθηκε η ευκαιρία να κάνει εκσκαφές στην Λοκρίδα και Κόρινθο και να ταξιδέψει στην Ευρώπη.

Ο Κάρλ ήταν οργανωτικός από την φύση του και στήριξε τον Bert Hodge Hill, ο οποίος ήταν διευθυντής της Σχολής από το 1913-1916. Ήταν πράγματι μια καλή ομάδα οι δυο τους. Ο Bert έδωσε μεγάλη σημασία και βάση στην στρωμάτωση ενώ ο Κάρλ κρατούσε λεπτομερείς σημειώσεις και ήταν καλός μαθητής του Bert Το 1915 ο Καρλ άρχισε σημαντική εργασία στο προϊστορική τοποθεσία Κοράκου στην Κόρινθο. Όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ούτε ο Bert ούτε ο Καρλ έφυγαν από την Ελλάδα. Ο Κάρλ υπηρέτησε στον Αμερικανικό Ερυθρό Σταυρό στην Μακεδονία, Βουλγαρία και

έλαβε ως διάκριση το ανώτερο Τάγμα Αριστείας, Τάγμα του Σωτήρος, από την Ελλάδα το 1919.

Κοράκου

Η τοποθεσία είναι μικρή και μάλλον αδιάφορη παρά σε έναν αρχαιολόγο. Το γεγονός ότι ήταν εγκαταλειμμένο πριν από το 800 π.Χ. ήταν αυτό που ήταν τόσο σημαντικό για τον Κάρλ. Τα στρώματα προϊστορικής εποχής δεν είχαν πειραχτεί από τους επόμενους κατοίκους. Με την εκσκαφή μπόρεσαν να καταλάβουν τις χρονολογίες. Πρωτοελλαδική περίοδος: 2500-2000, Μεσοελλαδική I (περίοδος) 2000-1750, Μεσοελλαδική II (περίοδος) 1750-1600, Υστεροελλαδική I (1600-1500), Υστεροελλαδική II: 1500 -1400, and Υστεροελλαδική III, 1400-1100. Ο Κάρλ είδε τις χρονολογίες σαν οδικό χάρτη.

Η εργασία του στο Κοράκου του έδωσε ύλη για το Διδακτορικό που απέκτησε το 1920.

Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι;

Ο Κάρλ ήθελε να ερευνήσει για τους προϊστορικούς ανθρώπους που ανακάλυπτε. Η άποψή του ήταν ότι είχαν στενές σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα. Είδε τους Αρχαίους ως ένα πολιτιστικό αμάλγαμα – ένα κράμα με κάθε στρώμα από νεοφερμένους είτε από εισβολή ή αφομοίωση. Η Πρωτοελλαδική εποχή τελείωσε με φωτιά και ανέλαβε μια πιο ζωηρή και δυναμική ομάδα. Πάλι από τον Βορρά και μέχρι την Υστεροελλαδική περίοδο οι απόγονοί τους είχαν επιρροές από τον Μινωικό πολιτισμό. Ήταν ανοικτοί στο να αλλάξουν και να υιοθετήσουν πολιτιστικές επιρροές από την Κρήτη. Και voila: Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός!

Ο Sir Arthur Evans δεν συμφωνούσε με αυτή την θεωρία με τους δυνατούς Βόρειους ο οποίος πίστευε ότι η Μινωϊκή Κρήτη είχε επιβληθεί στους Μυκήνες. Ο Evans ονόμασε την θεωρία του Κάρλ ως Ελλαδική αίρεση και όταν αναφερόταν στον Κάρλ και στον συνεργάτη του Wace έλεγε «αυτοί οι βάρβαροι».

Αν η θεωρία του Κάρλ για την προϊστορία είναι γενικά αποδεκτή σήμερα είναι χάρη στις πρώτες ανασκαφές και τα συμπεράσματά του. Επίσης το 1952 ανακάλυψαν τις Γραμμικής Β πινακίδες στην Κνωσσό, Πύλο κ.λπ. έτσι οι Ελλαδικοί ήταν Έλληνες.

Το 1920 και έως το 1926 ο Κάρλ έγινε υποδιευθυντής της Αμερικανικής Σχολής με διευθυντή τον Bert Hill. Εκείνη την εποχή έκανε ανασκαφές στις «Ζυγουριές» (είναι λόφος στα δυτικά του Αγίου Βασιλείου Κορινθίας), στον Φλειούντα, στην Πρόσυμνα Αργολίδας, (κοντά στις Μυκήνες και το Άργος, Δήμος Άργους - Μυκηνών) και στον Υμηττό.

Ο Κάρλ και ο Μπέρτ το 1915

Ο Κάρλ, η Ελισάβετ Πήρς και ο γάμος τους

Ο Κάρλ είχε μια ερωτική απογοήτευση το 1912-1913 όταν τον αρνήθηκε η Catherine Munro Shurman, η κόρη του Προέδρου του Πανεπιστημίου Cornell και του Πρέσβη στην Ελλάδα. Ερωτεύτηκε ξανά 10 χρόνια αργότερα, το 1922-23, όταν γνώρισε την Ελισάβετ ή την Λίμπυ Πήρς, η οποία είχε εγγραφεί ως μαθήτρια στην Αρχαιολογική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα ενώ ήταν ήδη Καθηγήτρια Καλών Τεχνών στο Πανεπιστήμιο Vassar.

Η Ελισάβετ

Αρχικά ανταποκρίθηκε στον Κάρλ αλλά μετά διέκοψε τον αρραβώνα γιατί δεν ήθελε να εγκαταλείψει την μακρόχρονη σχέση της με την Ida Thallon.

Ο Κάρλ βρήκε τη λύση. Πρότεινε στον Bert Hodge Hill να παντρευτεί την Thallon κι εκείνος να παντρευτεί την Ελισάβετ και να ζήσουν όλη μαζί κάτω από την ίδια στέγη - Το Κουαρτέτο. Ήταν μια λύση για όλους. Η Ελισάβετ ήταν στήριγμα στον Κάρλ όπως η Ida για τον Μπερτ (2)

Η Πρόσυμνα (1925, 1927, and 1928)

Η Πρόσυμνα

Η Πρόσυμνα βρίσκεται κοντά στα αρχαία στο Ηραίο Άργους (7ος -5ος αιώνας π.Χ. και ένα ωραίο μέρος να μελετήσεις τα απομεινάρια του αρχαίου οδικού δικτύου που κάποτε συνέδεαν τους Μυκήνες με την Αργολίδα. Ο Κάρλ είχε ξανά την ευκαιρία για εκσκαφές και την αξιολόγηση των προϊστορικών τάφων της Πρόσυμνας. Δεν υπήρχε παλάτι αλλά υπήρχαν κυκλώπεια τείχη. Ο Κάρλ ασχολήθηκε με πενήντα τρεις τάφους της Υστεροελλαδικής εποχής γιατί είδε αντικείμενα και κατάλαβε ότι είχαν επισκεφτεί αυτούς τους τάφους από την Γεωμετρική εποχή και του ήρθε η ιδέα για την ηρωική λατρεία η οποία καθιερώθηκε εκεί.

Ότι οι Έλληνες έφτιαχναν πόλεις και είχαν μια εμμονή με τον Μυκηναϊκό παρελθόν βρίσκεται στους μύθους τους που θύμιζε αυτήν την εποχή. Έτσι, φαίνεται ότι ο Κάρλ πατούσε γερά στις θεωρίες του.

Αργότερα η Carla Antoniccio σε ένα άρθρο της για τους προϊστορικούς τάφους επισήμανε ότι μάλλον τους μεταχειριζόταν ξανά τους τάφους κι ότι οι τείχη ήταν από την Γεωμετρική περίοδο. Κάτι που είχε σκεφτεί κι ο ίδιος ο Κάρλ γιατί ανακάλυψε κεραμικά κομμάτια της Γεωμετρικής εποχής.

1926 έως το 1938

Η απόλυση του Μπερτ Χιλ από Διευθυντή της Σχολής (λόγω ότι δεν δημοσίευσε, ως όφειλε, το κείμενο για την Κόρινθο), δημιούργησε τριγμούς του Κουαρτέτο με τη Σχολή. Ο Κάρλ ορίστηκε διευθυντής για ένα χρόνο και στη συνέχεια πήρε την θέση του Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο Σινσινάτι με τον όρο ότι μπορούσε να κάνει ανασκαφές.

Ο Κάρλ το 1929

Κάτω από την αιγίδα του Πανεπιστημίου Σινσινάτι ο Κάρλ και η ομάδα του άρχισαν ανασκαφές στην Τροία που συνέχισαν μέχρι το 1938.

Η Εφημερίδα: The Sunday Enquirer, 14/2/ 1932

Εναέρια φωτογραφία της Τροίας

Η Τροία είχε ταυτοποιηθεί από τον Frank Calvert, λάτρη του Όμηρου, που ήταν μέρος της περιουσίας του. Άρχισε τις ανασκαφές το 1867 και στη συνέχεια το 1871 το παραχώρησε στον Heinrich Schliemann. Ο Schliemann έκανε ανασκαφές για την Τροία του Ομήρου ο οποίος προκειμένου να το πετύχει έφτιαξε ένα βαθύ αυλάκι όπου όντως βρήκε τον μεγάλο θησαυρό!

Η Σοφία Schliemann φοράει του Πρίαμου τον Θησαυρό

Ο Κάρλ χρησιμοποίησε τις σύγχρονες για τότε, μεθόδους της ανασκαφής το 1932. Καθιέρωσε χρονολόγηση της ελληνικής κεραμικής για την τοποθεσία και συνέδεσε το επίπεδο V11α (η οποία είχε καταστραφεί από φωτιά) με τον πόλεμο της Τροίας (1180 He established a solid ceramic chronology for the site and linked level V11a (which had been destroyed by fire) to Homer’s Trojan war (1180 π.Χ.). Ο Schliemann είχε ταυτοποιήσει τα στρώματα 1000 χρόνια προ του πολέμου.

Κανείς αρχαιολόγος δεν εργάζεται μόνος του. Ο Κάρλ Μπλέγκεν, o Κωνσταντίνος Κουρουνιώτης, ο Σπυρίδων Μαρινάτος, ο Bert Hill, ο ΄Αλαν Wace και ο Γερμανός αρχαιολόγος Γκέοργκ Κάρο.

1939

Η Μεσσηνία ήταν γεμάτη από τοποθεσίες των Μυκηνών αλλά κανείς δεν ήταν σίγουρος για την ακριβή τοποθεσία του Ανάκτορου του Νέστορα στην Πύλο. Ο Schliemann είχε προσπαθήσει χωρίς επιτυχία. Ο Κωνσταντίνος Κουρουνιώτης, Διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου, και μέλος της Ακαδημίας πρότεινε την τοποθεσία Επάνω Εγκλιανό όπου και αιτήθηκε να δοθούν άδειες ανασκαφής προκειμένου ο Κάρλ Μπλέγκεν να αρχίσει ανασκαφές το 1939. Εκείνο το χρόνο το Ανάκτορο απέδωσε πινακίδες της Γραμμικής Β που είχαν ψηθεί κατά λάθος όταν το ανάκτορο έπιασε φωτιά. . Αυτές οι πινακίδες είχαν γραφτεί περίπου στο τέλος του 12 αιώνα π.Χ. Ο Άγγλος, Μάικελ Βέντρις, τα αποκρυπτογράφησε το 1952 όπου κατάλαβε ότι ήταν μια μορφή ελληνικής γλώσσας.

Μάικελ Βέντρις

Το συγκρότημα γύρω από το Ανάκτορο και οι τάφοι θα έπρεπε να περιμένουν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όπου ο Κάρλ, η Ελισάβετ και η Ida επέστρεψαν στην Αμερική. Ο Κάρλ στην Αμερική εργαζόταν για το Γραφείο Στρατηγικών Υποθέσεων και όταν επέστρεψε στην Ελλάδα συνέχισε να εργάζεται για τις υπηρεσίες της Αμερικής. Υπήρξε «πρόγονος» της CIA με αρμοδιότητα τον συντονιστικό ρόλο των κατασκοπευτικών δραστηριοτήτων πίσω από τις εχθρικές γραμμές για την απόκτηση κυρίως στρατιωτικής φύσεως ενημέρωσης. Η ευθύνη του Μπλέγκεν ήταν να αναλύει μεταξύ άλλων τον ελληνικό Τύπο και να συντάσσει σχετικές αναφορές.

Σχέδιο Μάρσαλ

Το 1948-49 τον όρισαν πάλι Διευθυντή της Αμερικανικής Σχολής και παράλληλα ήταν επικεφαλής της Διεύθυνσης των Κλασικών Σπουδών στο Σινσινάτι.

Προσπάθησε να συμπεριληφθεί στο Σχέδιο Μάρσαλ και τα Μουσεία αλλά δυστυχώς προέβλεπε την ανακατανομή της χρηματοδότησης αποκλειστικά σε στρατιωτικούς σκοπούς» (2) αναφέρει η υπεύθυνη Αρχείων της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας.

Συνταξιοδοτήθηκε το 1957.

Σχέδιο του Ανάκτορου

Η θέα από το Ανάκτορο

Το συγκρότημα του Ανακτόρου στην Πύλο ήταν περίπου 2,000 χιλιόμετρα και είχε πληθυσμό περίπου 50- 80 χιλιάδες κατοίκους. Ο Κάρλ ανακοίνωσε ότι ήταν το Ανάκτορο του Νέστωρ κι όταν αποκρυπτογράφησαν την πινακίδα με την Γραμμική Β αποδείχτηκε σωστός.

Του Νέστορα το Ανάκτορο καθώς και η Γραμμική Β ήταν πράγματι σπουδαίες ανακαλύψεις και ο Κάρλ δεχόταν μια φορά την εβδομάδα επισκέψεις καθώς και δημοσιογράφους.

Ακολούθησαν τα συγχαρητήρια. Έλαβε τίτλους τιμής (επίτιμος διδάκτωρ) από το Πανεπιστήμιο του Όσλο και από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το 1951 και τιμητική διάκριση ως «Δόκτωρ των Γραμμάτων» από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης το 1957 και τιμητική διάκριση ως «Δόκτωρ των Νόμων» από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι το 1958.

Ο Κάρλ ήταν ο τελευταίος από το Κουαρτέτο να πεθάνει. Πέθανε στις 24/8/ 1974 και κείτεται στο Προτεστάντικο Τμήμα του Α΄ Νεκροταφείου Αθηνών.

Κανένα μικρό κείμενο δεν μπορεί να αποδώσει τι ήταν ο Κάρλ Μπλέγκεν. Λίγοι αρχαιολόγοι έχουν τον ίδιο αντίκτυπο στην μελέτης της προϊστορικής Ελλάδας όπως ο Κάρλ Μπλέγκεν. Σε μια εισαγωγή ενός βιβλίου για την Πύλο ο αρχαιολόγος Jack Davis ονόμασε τον Μπλέγκεν “old school”- δηλαδή της παλιάς σχολής. Αφενός, τα σημερινά εργαλεία είναι πολύ σύγχρονα και τα δεδομένα είναι σίγουρα πιο ακριβή αφετέρου ο Κάρλ έζησε μια άλλη αρχαιολογική εποχή.

Στην τελευταία συνέντευξη που έδωσε στην Ελένη Καραπαναγιώτη στο ΒΗΜΑ το 1964 (3) όταν η ίδια τον ρώτησε : «Απ΄ όσα λέμε μένει η αίσθηση επαναστατικών αλλαγών στην αρχαιολογία, σαν να αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε την αρχή της ελληνικής ιστορίας».

Η απάντηση του ίδιου: «Γιατί, ξέρετε, κάθε γενιά έρχεται και ελέγχει την προηγούμενη. Επισημαίνει τις παραλείψεις της και καταγγέλλει τα σφάλματά της. Τα σφάλματα όμως καμμιά φορά τα υπερβάλλουμε, και ξεχνάμε πόσο καλή ήταν η δουλειά που είχε γίνει πριν από μας. Πιστεύω όμως ότι αυτός ο έλεγχος της μιας γενιάς από την επόμενη και αυτή η αναθεώρηση απόψεων είναι εποικοδομητικά και κάποια ώρα κατασταλάζουμε και βλέπουμε μέχρι ποιο σημείο προχωρήσαμε. Έτσι, και η ίδια η Ιστορία μας διδάσκει πόσο πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, και ιδίως, θα έλεγα, μας διδάσκει πόσο πρέπει να μένουμε πιστοί στα ίδια τα γεγονότα».

Υπάρχει ένα καινούργιο βιβλίο για τον Κάρλ Μπλέγκεν Carl W Blegen, Personal and Archaeological Narratives από την Natalia Voegelkoff-Brogan τον Jack Davis, και την Vasiliki Florou του εκδοτικού οίκου Lockwood Press που αξίζει να το διαβάσετε.

Ο Χάρτης

Υποσημειώσεις:

(1) https://archive.org/details/korakouaprehisto00bleg

(2) (3) ΤΟ ΒΗΜΑ, Καραπαναγιώτη Ελένη, Ο Αμερικανός που «άλλαξε» την ελληνική ιστορία https://www.tovima.gr/2018/08/10/culture/o-amerikanos-poy-allakse-tin-elliniki-istoria/#goog_rewarded .

Πηγές: --https://www.archaeological.org/archaeologists-you-should-know-bert-hodge-hill/