IDA THALLON HILL, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

1875 - 1954

Αν η Ida Thallon  δεν είχε αφήσει την θέση της στο Κολλέγιο Vassar,  θα είχε μια σπουδαία καριέρα. Δίδασκε αρχαία  Ελληνικά, Λατινικά και Ιστορία. Ωστόσο, η σχέση της με την συνάδελφό της Elizabeth Pierce  (Λιμπι) την έφερε στην Αθήνα, όπου παντρεύτηκε στα 49 της χρόνια και έκανε μια δεύτερη καριέρα ως αρχαιολόγος.

Η Ida είχε κάνει δύο χρόνια 1901-1903 ως μαθήτρια στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και ήθελε η Elizabeth Pierce να ζήσει αυτήν την αξέχαστη εμπειρία.

Αν πάλι, ο υποδιευθυντής  της Σχολής, Carl Blegen δεν είχε ερωτευτεί την Elizabeth, εάν η Elizabeth δεν είχε ανταποκριθεί, αν ο διευθυντής της Σχολής Bert Hill Hodge δεν είχε δείξει ενδιαφέρον ή θέληση η Ida θα περνούσε μια μοναχική ζωή στην Αμερική. Αλλά η Μοίρα –  με λίγη βοήθεια από τον Carl Blegen – όρισε ένα άλλο τέλος, πιο χαρούμενο.

Είναι μια ιστορία αγάπης διαφορετική.

 

Η ζωή της

Η Ida Thallon  γεννήθηκε στις 11 Αυγούστου 1875 και ήταν μια από τις δύο κόρες του John και Grace Thallon.  Πήγε στο Γυμνάσιο Θηλέων  Packer Collegiate Institute στο  Brooklyn της Νέας Υόρκης που λειτούργησε μετά το 1850.   

 

Το σχολείο, Packer Collegiate Institute, λειτουργεί και σήμερα

Στις αρχές του 19^ου αιώνα η παιδεία για τους άνδρες στην Αμερική ότι ήταν πάντα πιο  σημαντική ενώ υπήρχε άλλη άποψη για τις γυναίκες. Θεωρούσαν ότι το δημοτικό σχολείο ήταν ήδη αρκετό γιατί έτσι κι αλλιώς θα παντρεύονταν, θα έκαναν παιδιά και θα έμεναν στο σπίτι.  

Μετά από το 1860 όμως δημιουργήθηκαν κολλέγια αποκλειστικά για τις γυναίκες.  Το Vassar το 1865, Wellesley και Smith το 1875, Bryn Mawr το 1885, Radcliffe το 1879, και το Barnard το 1889. Στην Ελλάδα η πρώτη φοιτήτρια εισήλθε  το 1890 στο Πανεπιστήμιο.

Έχει αξία να σημειωθεί ότι η αίτηση  της Ιωάννας Στεφανόπολι, το 1890, να γραφτεί στο πανεπιστήμιο της Αθήνας παραπέμφθηκε στην Νομική Σχολή όπου αποφάνθηκε ότι δεν υπάρχει κόλλημα - ενώ η Θεολογική Σχολή θεώρησε ότι να διαβεί μια γυναίκα το κατώφλι του πανεπιστημίου ανοσιούργημα ανάλογο με το να διαβεί το κατώφλι του ιερού της εκκλησίας! Τελικά, το Υπουργείο Παιδείας επέτρεψε στην Στεφανόπολι να γραφτεί στην Φιλοσοφική σχολή.  

Το 1897

Όταν η Ida  αποφοίτησε η κοινωνία  είχε περισσότερη οικειότητα με την ιδέα να είναι γυναίκες το νοσηλευτικό προσωπικό και οι  δασκάλες. Τότε μια γυναίκα με ακαδημαϊκές φιλοδοξίες σίγουρα έπρεπε να έχει γονείς που να την υποστηρίζουν αλλά και η ίδια να ήταν τόσο έξυπνη που να μην μπορούν να αρνηθούν τις φιλοδοξίες της. 

Το 1899  η Ida με μια συμφοιτήτριά της,  την Lida Shaw King  αποφάσισαν να γραφτούν στην Αμερικάνικη Σχολή των κλασικών σπουδών στην Αθήνα. Παρακολούθησε διαλέξεις και γνωρίστηκε με αρχαιολόγους. Τότε γνωρίστηκε με την αρχαιολόγο Harriet Boyd. Η Ida, ενθουσιάστηκε με την αρχαιολογία και αποφάσισε να παρατείνει τις σπουδές της για άλλο ένα χρόνο.

Παρόλο ότι στη Σχολή δεχόταν γυναίκες στα προγράμματά τους,  (η πρώτη φοιτήτρια  γράφτηκε το 1885)  η Ida  αντιλήφθηκε ότι οι γυναίκες δεν είχαν τα ίδια προνόμια με τους άνδρες. Η Σχολή πράγματι δίσταζε να επιτρέψει στις γυναίκες να λάβουν μέρος στις εκσκαφές. Η  Ida αντέδρασε και κατάφερε να χωθεί εκείνη και η Lida  στην ομάδα που έκανε εκσκαφές στο Σπήλαιο Νυμφολήπτου ή Πανός ή Αρχεδήμου κοντά στην Βάρη της Αττικής. Ήταν οι πρώτες γυναίκες που έκαναν εκσκαφές σε αρχαιολογική τοποθεσία  στην Ελλάδα.   

 

Φωτογραφία μέσα από την σπηλιά. Βρήκαν
 κέρματα και  ανάγλυφα κλπ

Επιλέχτηκε η Ida να κάνει εργασία στα μαρμάρινα ανάγλυφα. Δημοσιεύτηκε στο The American Journal of Archaeology το 1903. Τα ανάγλυφα δεν ήταν κάτι το φοβερό - εντούτοις η εργασία της ήταν πολύ προσεγμένη.  Η Σχολή πρότεινε να δημοσιεύσουν τα τερακότα της βασικής αρχαιολογικής τοποθεσίας της Σχολής στην Κόρινθο!

Στα δύο χρόνια της Σχολής η Ida επισκέφτηκε πολλές αρχαιολογικές τοποθεσίες και γνωρίστηκε με τον συμφοιτητή της Bert Hodge Hill, ένας από τους 16 συμμαθητές της. Εκείνη την εποχή είχε μόλις πάρει το μεταπτυχιακό της στα γεωμετρικά αγγεία.

Επιστροφή στο Κολλέγιο Vassar

Στην συνέχεια της πρότειναν θέση στο Vassar, να διδάσκει Ελληνικά όπου παρέμεινε εκεί δύο χρόνια. Μετά γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Columbia στην Νέα Υόρκη άπ όπου πήρε το Διδακτορικό με θέμα τον γλύπτη Δαμοφών.

  

Θεωρούταν η ιερότερη και παλιότερη πόλη της Αρκαδίας.

Από το 1906 έως το 1924 δίδασκε Λατινικά και Ιστορία. Το 1914 δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο : Readings in Greek History. 

Το 1916 δημοσίευσε άρθρο για το όφελος μιας  διεπιστημονικής προσέγγισης της ιστορίας και της αρχαιολογίας. Το 1919 δημοσίευσε άρθρο για την Τροία.

 

Η Ida  γνωρίζει την Elizabeth Pierce

 

Το 1906  η 19χρόνη Elizabeth “Libbie” Pierce παρακολούθησε το μάθημα των Λατινικών της Ida. H Ida τότε ήταν 31 χρονών.  Έγιναν φίλες και η Ida  έγινε μέντοράς της. Η Elizabeth  ακολούθησε τα βήματα της φίλης της: Vassar και Columbia. Στη συνέχεια έγινε βοηθός έφορος στην μόνιμη έκθεση τέχνης στο Vassar και παράλληλα δίδασκε Ιστορία της Τέχνης.    

 

Boston Marriage

Το 1915 δημιουργήθηκε μια σχέση μεταξύ τους που τότε στην Αμερική την αποκαλούσαν Boston Marriage  όπου δύο οικονομικά ανεξάρτητες γυναίκες συζούσαν.

Σε μια κοινωνία όπου το να είσαι ανύπανδρος έφερνε κάποιο στίγμα – εκ τούτου, μπορεί να φανταστεί κανείς την καχυποψία που προκαλούσε στο περίγυρο της να ζει μόνη μια ανύπαντρη γυναίκα. Ωστόσο, πιο εύκολα μπορούσαν οι ανεξάρτητες γυναίκες να ακολουθήσουν τις καριέρες τους σε ένα φιλικό και υποστηρικτικό περιβάλλον. 

Τότε λοιπόν, το 1915 η Ida και η Elizabeth αποφάσισαν να μοιραστούν την ζωή τους έτσι.  Τώρα αν ήταν η σχέση τους  ήταν ερωτική δεν το γνωρίζουμε. 

Ελλάδα

Το 1921 αποφάσισαν να ταξιδέψουν στην Ελλάδα μαζί. Η Ida θα ανανέωνε τις γνωριμίες της με την Σχολή ενώ η Elizabeth θα γραφόταν για το σχολικό έτος 1922-23.  

 

Η Ida και η  Elizabeth το 1920

 

Η Ida,  η Elizabeth, ο Carl, και ο Bert

Ο υποδιευθυντής  της Σχολής, Carl Blegen, ήταν τότε τριαντάρης  όταν ερωτεύτηκε την Elizabeth. Στην αρχή η Elizabeth είπε το ναι στην πρόταση γάμου αλλά μετά το μετάνιωσε.

Ο Carl  επανήλθε με μια καινούργια πρόταση αφού συνεννοήθηκε και συμφώνησε  με τον Bert ο οποίος ήταν εργένης. Γνωρίζονταν με την Ida και είχαν κοινά ενδιαφέροντα. Λοιπόν γιατί όχι;

Εν ολίγοις, η πρόταση του Carl ήταν: να παντρευτεί με την Elizabeth, ο Bert να παντρευτεί την Ida και να μείνουν όλοι μαζί στο ίδιο σπίτι;

 

 

Ο Carl αριστερά και ο Bert δεξιά το 1915

Το δέχτηκαν και έμειναν μαζί αρμονικά στην Πλουτάρχου 9 στο Κολονάκι μέχρι το 1954 όταν πέθανε η Ida.  

Υποψιάζομαι ότι το κοινό ενδιαφέρον για την αρχαιολογία ήταν αυτό που τους κράτησε μαζί – το Αθηναϊκό Κουαρτέτο,  σύμφωνα με το Carl.   Για τα υπόλοιπα χρόνια τους ήταν σε θέση να αλληλοβοηθηθούν στις αρχαιολογικές εργασίες τους. Το γεγονός ότι πέραν από το Αθηναϊκό Κουαρτέτο  έλεγαν ότι είναι  pro pars (for professional partnership – επαγγελματικός συνεταιρισμός) υπαινίσσονται πόσο μεγάλος ρόλος έπαιξε η αρχαιολογία στην ζωή τους. 

 

Η έγγαμη ζωή 

Ο γάμος της Ida’s ενίσχυσε την καριέρα της. Βοήθησε τον Bert στην Κόρινθο και βοήθησε τον Carl στις εκσκαφές στην Πρόσυμνα, Αργολίδας το 1925. 

Η Ida συνέχισε τις εργασίες της με τα τερακότα της Κορίνθου μαζί με την Elizabeth. Η συνεργάτιδά της η Lida είχε πεθάνει το 1922.   

Δημοσιεύτηκε το 1929

 

 

Η Ida δεν κατάφερε να βοηθήσει τον σύζυγό της να ολοκληρώσει τις εργασίες του για τα ευρήματα της Κορίνθου – ως όφειλε. Και έτσι δεν ανανεώθηκε η σύμβασή του ως Διευθυντής το 1926.  Η Ida θύμωσε πάρα πολύ. Πίστευε ότι η επιτροπή της Διοίκησης δεν αναγνώριζαν την ποιοτική δουλειά του.  

Όμως η ζωή συνεχίστηκε. Εργάστηκε στην Πρόσυμνα το 1927-28, στην Τροία για τον Carl από το 1932-1938. Ο Bert έκανε εκσκαφές στην Κύπρο για το Πανεπιστήμιο της Pennsylvania το 1932  ως το 1938. Και η Ida τον βοήθησε εκείνα τα χρόνια.  

Η Ida και η Elizabeth έκαναν ταξίδια στα Βαλκάνια. Επισκέφτηκαν την Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο και την Κροατία.  

Κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μόνο ο Bert έμεινε στην Ελλάδα. Η Ida εργαζόταν πάνω σε ένα βιβλίο που ποτέ δεν τελείωσε αλλά μετά τον πόλεμο έγραψε  το The Ancient City of Athens  που βρίσκεται στο διαδίκτυο.

 

Εκδόθηκε το 1954

Η Ida πέθανε σε ένα ταξίδι επιστρέφοντας στην Ελλάδα. Κοντά της ήταν η Elizabeth. Ήταν 74 ετών. Ida.Την ίδια χρονιά είχε βοηθήσει τον Carl στην Πύλο.  

 

 

Ο Χάρτης

 

Πηγές

Η καλύτερη πηγή για το Κουαρτέτο είναι η ίδια η Σχολή Βλ: https://nataliavogeikoff.com From the Archivist's Notebook

https://nataliavogeikoff.com/2018/09/02/touring-the-balkans-with-the-ladies-of-ploutarchou-9/

https://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/bios/Hill_Ida%20Thallon.pdf

ΣΕΜΝΗ ΠΑΠΑΣΠΥΡΙΔΗ ΚΑΡΟΥΖΟΥ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

 

 

Σέμνη Παπασπυρίδη-Καρούζου

1897-1994

Πιθανόν, μια από τις πιο σημαντικές γυναίκες στην Ελληνική Αρχαιολογία (1)

Τμήμα 7 # 706

Η Σέμνη  Παπασπυρίδη - Καρούζου ήταν αρχαιολόγος η οποία έμεινε στην αρχαιολογική ιστορία της Ελλάδας ως πρωτοπόρος ερευνήτρια, ειδικά από τη θέση της ως Έφορος της Συλλογής Αγγείων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου -  για 34 χρόνια!

Κατά την διάρκεια της καριέρας της έκανε εκσκαφές στην Κρήτη, Εύβοια και Θεσσαλία και στην Αργολίδα. Ήταν η πρώτη γυναίκα που υπηρέτησε στην Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία τότε που οι μορφωμένες γυναίκες έπρεπε να προσέχουν πάρα πολύ να μην ταρακουνηθεί η καθιερωμένη ανδροκρατία. Αν και η ίδια δεν ήταν φανατική φεμινίστρια  δεν θα μπορούσε να αποφύγει κάποια εμπλοκή στους αγώνες υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών.  

Η Ζωή της

Η Κλεοσέμνη Παπασπυρίδη γεννήθηκε το 1897 στην Τρίπολη της Πελοποννήσου. Ο πατέρας της ήταν στρατιωτικός και η μητέρα της, μοναχοκόρη δικαστή. Έλαβε γαλλική μόρφωση, όπως τα περισσότερα κορίτσια της μεσαίας και ανώτερης κοινωνικής τάξης τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα.  

Λόγω του επαγγέλματος του πατέρα της, αναγκάζονταν να μετακινούνται συχνά σε διάφορες πόλεις της ελληνικής επαρχίας, μέχρι να καταλήξουν στην Αθήνα όπου η Σέμνη τελείωσε το Λύκειο.  

 

Ο Καθηγητής Χρήστος Τσούντας 

Ήταν μαθήτρια του αρχαιολόγου και Καθηγητή Χρήστου Τσούντα.  Τον «κατ΄εξοχήν δάσκαλο» όπως έλεγε ο μετέπειτα σύζυγός της Χρήστος Καρούζος.

Το 1921 η Σέμνη πήρε θέση στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Στην συνέχεια έγινε έφορος αρχαιοτήτων στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Και ήταν η πρώτη φορά που γυναίκα πήρε τέτοια θέση! 

 

Ο Χρήστος Καρούζος 

Χρήστος Καρούζος

Μαθητές της αρχαιολογίας του Καθηγητή Τσούντα,  ήταν ο Χρήστος Καρούζος, ο Ιωάννης Μηλιάδης καθώς και ο Σπυρίδωνας Μαρινάτος. Στο πολιτικό γίγνεσθαι  ο  Μαρινάτος βρισκόταν  στην συντηρητική πτέρυγα -  Ο Καρούζος, και η Σέμνη ήταν αριστεροί ενώ ο Μηλιάδης στρατεύτηκε με την νεολαία του Αλέξανδρου Παπαναστασίου.

Ο Ιωάννης Μηλιάδης

Ωστόσο, όλοι τους είχαν φιλοδοξίες γρήγορης εξέλιξης στην Υπηρεσία και κατάληψης μεγάλων θέσεων. Το πέτυχαν με συνεχείς προσωπικές συγκρούσεις, στις οποίες το πολιτικό-κομματικό στοιχείο είχε σημασία.

Αυτό που έκανε την αντιπαλότητα τόσο  δυνητικά τοξική ήταν το γεγονός ότι ο κύκλος των αρχαιολόγων ήταν αφενός μικρή αφετέρου ήταν στενά συνδεδεμένοι και  διαδραστική.  Όλοι, παρά τις πολιτικές πεποιθήσεις, έπρεπε να συνεργάζονται.   Ωστόσο,  ένας αρχαιολόγος με ισχυρές πολιτικές  σχέσεις μπορούσε να βλάψει τον αντίπαλό του ειδικά αν ο αντίπαλός του ήταν αντίθετος με την εξουσία.

Η Σέμνη συνεργάστηκε με τον Ernst Bushor, Διευθυντή του  Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου  Institute και του  Άγγλου Sir John Beazly, καταξιωμένος ακαδημαϊκός των Ελληνικών αγγείων.  Εκείνος ήταν που της ενέπνευσε τον ενθουσιασμό για τα αγγεία της αρχαιότητας. 

Ο κοινωνικός κύκλος της Σέμνης πολύ ξεχωριστός.  Όσο βρισκόταν η Σέμνη στο Ηράκλειο, είχε την ευκαιρία να μπει στον κύκλο επαφών του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη, τον οποίο είχε γνωρίσει λίγα χρόνια νωρίτερα μαζί με τον ποιητή Άγγελο Σικελιανό. Στο φιλικό της περιβάλλον συμπεριλαμβάνονταν και ο μεταρρυθμιστής Δημήτριος Γληνός, ο Μανώλης Τριανταφυλλίδης, ο φιλόσοφος Γιάννης Ιμβριώτης και ο συνθέτης Δημήτρης Μητρόπουλος.

To 1924 μεταφέρθηκε στην Κρήτη προκειμένου να συνεργαστεί με τον αρχαιολόγο Στέφανο Ξανθουδίδη ο οποίος είχε διενήργησε αρχαιολογικές ανασκαφές σε πολλά μέρη της Κρήτης και ασχολήθηκε συστηματικά με την μεσαιωνική ιστορία και την γλώσσα του νησιού. 

Αργότερα μετέβη στην Εύβοια, όπου διεξήγε έρευνα για την αρχαία Ερέτρια.

Γερμανία

Το 1928  ο Χρήστος Καρούζος και η Σέμνη έλαβαν εκπαιδευτική άδεια και πήγαν στο Μόναχο με κρατική υποτροφία, εκτείνοντας τις σπουδές τους με καθηγητές τους E. Bushor, C. Weickert, P. Wolters και W. Pinder· την επόμενη χρονιά γράφτηκαν ως ακροατές στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, μαθητεύοντας κοντά στον G. Rodenwaldt. Στη Γερμανία έμειναν έως το τέλος του 1930, χρονιά κατά την οποία προήχθη  ο Χρήστος Καρούζος σε Έφορο Αρχαιοτήτων Α΄.

Η Σέμνη και ο Χρήστος Καρούζος καθώς και  ο συνάδελφός της Ιωάννης Μηλιάδης υποστηρικτές του δημοτικισμού, υπήρξαν μέλη του Εκπαιδευτικού Ομίλου των Γληνού – Δελμούζου – Τριανταφυλλίδη. Ο Εκπαιδευτικός Όμιλος ήταν στην πράξη μια συμμαχία αριστερών και φιλελεύθερων διανοούμενων. Ενώ ο Μαρινάτος έμεινε μακριά από τον δημοτικισμό και αρκετά νωρίς ανέπτυξε σχέσεις με τον Ιωάννη Μεταξά, (2) ο οποίος δεν είχε εκδηλώσει τότε τις προτιμήσεις του προς τον δημοτικισμό. 

Το 1931 η Σέμνη Παπασπυρίδου παντρεύτηκε τον Χρήστο Καρούζο.

 Η πρώτη γυναίκα έφορος αρχαιοτήτων

Το 1933, η Σέμνη διορίστηκε η πρώτη γυναίκα έφορος αγγείων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Ενώ, προηγουμένως, ήταν Έφορος Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας και μετά Αργολίδας. Κατά την Αύρα Θεοδωροπούλου, φεμινίστρια της εποχής,   ήταν νίκη Φεμινιστών. 

 

Η κατασκευή ξεκίνησε το 1886 και σχεδιάστηκε από τον Ludwig Lange  με μερικές παρεμβάσεις του  Ernst Ziller. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το 1889.  Είναι το πιο σημαντικό αρχαιολογικό Μουσείο στην Ελλάδα. 

Χάρη στην Σέμνη το τμήμα των αγγείων του  Αρχαιολογικού Μουσείου  είναι πραγματικά σπουδαίο.  

Το μέγεθος της συλλογής στο Μουσείο είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Παρουσιάζονται πάνω από 2,000 κομμάτια. Η μελέτη των αρχαίων αγγείων είναι μεγάλης σημασίας διότι προσφέρει γνώσεις για την καθημερινότητα και την τέχνη. Οπωσδήποτε χρειάζεται κανείς να προσέχει τις λεπτομέρειες, καλή μνήμη, και καλή γνώση των υλικών και …υπομονή. Η Σέμνη Καρούζου ήταν ιδανική. Είχε την δική της μεθοδολογία ως προς να ανακαλύπτει τις αόρατες έννοιες  των αρχαίων έργων.

Η δικτατορία του Μεταξά και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Το 1937 ο Μεταξάς κατήργησε την Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων, Γραμμάτων και Καλών Τεχνών, στο πλαίσιο ανακατατάξεων στο Υπουργείο Παιδείας.  Ο Μεταξάς ανέθεσε στον Σπυρίδωνα Μαρινάτο την θέση του Διευθυντή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Ενώ  ο  Χρήστος Καρούζος, είχε μετατεθεί ήδη από το 1936 στις Κυκλάδες.

Η Γερμανική Κατοχή

Στις 11 Νοεμβρίου  1940  η κυβέρνηση έστειλε ειδική απόφαση στις αρχαιολογικές υπηρεσίες γράφοντας ότι «οι αρχαιότητες πρέπει να είναι απρόσιτες στους μελλοντικούς κατακτητές». Δημιουργήθηκε η   Ειδική Επιτροπή Απόκρυψης και Ασφάλισης.  Ο σκοπός της επιτροπής ήταν  η προστασία των εκθεμάτων των μουσείων. Η Επιτροπή συντόνισε μια μυστική επιχείρηση απόκρυψης των αρχαιολογικών θησαυρών σε σπήλαια, όπως στην Ακρόπολη, σε αρχαίους τάφους, όπως στους Δελφούς, ή σκάβοντας στα υπόγεια των μουσείων, όπως στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ή μεταφέροντας εις τα θησαυροφυλάκια των Τραπεζών - τα πιο πολύτιμα αντικείμενα. Τα ευρετήρια των συλλογών των Μουσείων ασφαλίστηκαν στις θυρίδες της Τράπεζας της Ελλάδος.

Απόκρυψη των αρχαίων 

Ο Χρήστος Καρούζος ανέλαβε το σχετικό έργο στα Μουσεία Πειραιώς και Χαλκίδας και λίγο αργότερα συμμετείχε και στις εργασίες προστασίας και ανασύστασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, μαζί με τη Σέμνη Καρούζου, τον Γιάννη Μηλιάδη, την Αθηνά Καλογεροπούλου κ.ά.(3)

 

Ο Ποσειδώνας 

Την επομένη της εισβολής των ναζιστικών στρατευμάτων στην Αθήνα, η Σέμνη και ο Χρήστος Καρούζος παραιτήθηκαν από μέλη του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Όπως δήλωσε ο κορυφαίος αρχαιολόγος Χρ. Καρούζος (διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στη διάρκεια της Κατοχής), σε συνέντευξή του στα «Ελεύθερα Γράμματα» το 1945 για το Ινστιτούτο: «Από πολλά χρόνια είχε πάψει να έχει σχέση με την επιστήμη, και έπρεπε να τους κοπεί η ελπίδα ότι θα πετύχαιναν τίποτε στην προσπάθεια, που την μάντευα συστηματική και μεθοδική, να μας λερώσουν όλους με αθώες προτάσεις ειρηνικής και πολιτιστικής συνεργασίας». (4) 

Επιστολή του ζεύγους στο Γερμανικό Ινστιτούτο.

Γεγονός είναι ότι οι Έλληνες είχαν μεγάλη εκτίμηση στους Γερμανούς αρχαιολόγους και επεδίωκαν οι Έλληνες πάντα να κάνουν σπουδές  στην Γερμανία. Ωστόσο, η ναζιστοποίηση του Γερμανικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα και η εισβολή των Γερμανών στην χώρα είχε μεγάλο αρνητικό αντίκτυπο ακόμα χρόνια μετά τον πόλεμο. (5)

Ο Σπυρίδωνας Μαρινάτος

Σύγκρουση με τον Σπ. Μαρινάτο

Η «μεγάλη σύγκρουσή» του με τον Σπ. Μαρινάτο, που χρονολογείται φαίνεται από τα φοιτητικά τους χρόνια, είχε ήδη εξελιχθεί δριμεία κατά τα τέλη της δεκαετίας του ’30 και συνεχίστηκε κορυφούμενη στη διάρκεια της κατοχής και μέχρι το 1967.

Στις 7 Αυγούστου 1941, ο Καρούζος απηύθυνε, από κοινού με τον Ιωάννη Μηλιάδη, προς τον υπουργό Παιδείας της κατοχικής κυβέρνησης, «μακρό υπόμνημα», στο οποίο, όπως σημειώνετε καταφέρονται «εναντίον του Μαρινάτου, για τον οποίον είχε λεχθεί τότε ότι θα γινόταν μέλος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου στη θέση του αρχαιολόγου Απόστ. Αρβανιτόπουλου. Του καταμαρτυρούν το φέρσιμό του προς τους συναδέλφους του, υπηρεσιακή αδιαφορία και αμέλεια, την σχέση του με την 4η Αυγούστου, την άμετρη φιλοδοξία του, την δίωξη μελών του Κλάδου». (6)

Το 1942 κατά την διάρκεια της Κατοχής ο Χρήστος Καρούζος ανέλαβε την διεύθυνση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας. Ενώ μετά τον πόλεμο εξέδωσε έκθεση σχετικά με τις καταστροφές και τις απώλειες αρχαίων αντικειμένων που έγιναν κατά την διάρκεια του πολέμου.

Το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο σχεδιασμένο από τον Ernst Ziller.  

Το 1964, η Σέμνη πλέον 67 χρονών παραιτείται λόγω ορίου ηλικίας και συνταξιοδοτείται.

 

1967- Η δικτατορία

Ο Χρήστος Καρούζος πέθανε στις 30 Μαρτίου του 1967 - ένα μήνα πριν την δικτατορία. Ο αρχαιολόγος  Βασίλειος Πετράκος, για την προσωπικότητα και το έργο του σπουδαίου αρχαιολόγου έγραψε: «Με τις μελέτες του και το κύριο μεγάλο έργο του, της ανασυγκρότησης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου μετά τον πόλεμο, προσέφερε νέες ερμηνείες έργων τέχνης, πρότυπα και λύσεις σε επιστημονικά ζητήματα που απασχολούσαν τους αρχαιολόγους. Η ισχυρή προσωπικότητά του, η βαθιά αρχαιογνωσία του, πέραν της γνώσης της ιστορίας της τέχνης, της φιλοσοφίας και της λογοτεχνίας, τα κοινωνικά, φιλοσοφικά και, με την υψηλότερη έννοια, πολιτικά ενδιαφέροντά του, τον ανέδειξαν σέ βαθύ στοχαστή των πνευματικών πραγμάτων και σέ ηγετική μορφή του Αρχαιολογικού Κλάδου».

Ο μεν Σπυρίδων Μαρινάτος  διορίστηκε Γενικός Διευθυντής των Αρχαιοτήτων. Η δε Σέμνη χαρακτηρίστηκε ως αντιφρονούντας. Κατηγορήθηκε ως εχθρός και κομμουνίστρια και της απαγόρευσαν την έξοδο από την χώρα.  Αρχαιολόγοι της Αγγλίας  έγραψαν ανοικτή επιστολή η οποία δημοσιεύτηκε στο πρωτοσέλιδο The Times of London και  τελικά δόθηκε εντολή από τους δικτάτορες να της βγάλουν διαβατήριο. Εργάστηκε ως εξωτερικός συνεργάτης στα πανεπιστήμια Tübingen και της  Γενεύης.

Το 1974, όταν έπεσε η δικτατορία  επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε αντιπρόεδρος της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και έγινε μέλος του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. 

Το 1983 διετέλεσε Πρόεδρος στο Διεθνές Συνέδριο Κλασικής Αρχαιολογίας της απονεμήθηκε τιμητικά διδακτορικά από τα Πανεπιστήμια Lyon, Tübingen και Θεσσαλονίκη για την συνεισφορά της στην αρχαιολογία.  

Η Σέμνη  έγραψε είκοσι βιβλία και έγραψε πάνω από 120 άρθρα κατά την διάρκεια της καριέρας της.  

Όταν πέθανε τον Δεκέμβριο 1994 η εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ έγραψε: 

"Η τελευταία εκπρόσωπος της γενεάς των μεγάλων αρχαιολόγων."  

Δυστυχώς,  αυτή είναι η εικόνα του τάφου του ζεύγους. 

Ο Χάρτης

 

Υποσημειώσεις:

(1)  Δήλωση των αρχαιολόγων Μαριάννα Νικολαΐδου και Δήμητρα Κοκκινίδου.  

(2) + (3) Γαρουφαλής Δημήτρης, Θέματα Αρχαιολογίας, Χρήστος Καρούζος 1900-1967,   chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.themata-archaiologias.gr/wp-content/uploads/2022/06/karouzos-christos-2021-5-3-399-420.pdf

(4) Η Καθημερινή, Συκκά Γιώτα,  Οι κρυψώνες των αρχαιοτήτων στην Κατοχή https://www.kathimerini.gr/society/561552571/oi-krypsones-ton-archaiotiton-stin-katochi/

(5) Γαρουφαλής Δημήτρης, Θέματα Αρχαιολογίας, Χρήστος Καρούζος 1900-1967,   chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.themata-archaiologias.gr/wp-content/uploads/2022/06/karouzos-christos-2021-5-3-399-420.pdf

(6)  Περισσότερα για το Γερμανικό Ινστιτούτο στα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής  στο κείμενο για τον αρχαιολόγο Eugene Vanderpool   https://athensfirstcemeteryingreek.blogspot.com/2025/07/eugene-vanderpool.html